Per l’anciana Roma, las cresenças religiosas èran fòrça importantas, e cresián vertadièrament que lo succès de la siuena expansion territoriala per la Mediterranèa foguèt la consequéncia d’aquela religiositat. Mas la fe cambièt pendent la siuena longa istòria.
Al començament, las cresenças se basavan en lo culte a las fòrças de la natura e los ancessors familials. Las fòrças naturalas èran representadas per divinitats qu’abitavan luènh dels airals urbans, las “numina”, que poiriam tradusir coma “preséncias”, amb noms tan significatius coma Flòra o Faun. Los rituals èran celebrats justament als bòsques prèps a Roma, per l’abséncia de temples dins la vila pendent los primièrs tempses.
Un culte privat
Lo culte als ancessors èra privat, cada familha dispausava al sieu abitatge d’un pichon autar, amb d’objèctes que remembravan los ancessors defunts, protectors de la familha. Lo paire oficiava coma sacerdòt pendent los rituals. Fòrça familhas avián las cendres dels defunts familials en pichonas urnas. Mas existissián tanben de divinitats ligadas dirèctament a la proteccion familiala coma la divessa Nundina, que protegissiá los mainats pendent la naissença. A l’anciana Roma aguèt fòrça importància lo culte public e oficial, destinat a demandar a las divinitats ajuda en las guèrra que provoquèron la creacion de l’empèri territorial. Las doas divinitats principalas inicialas foguèron Vesta e Palas.
Una consequéncia del contacte amb d’autras civilizacions pendent l’espandiment de l’empèri foguèt l’entratge de divinitats d’aquelas autras culturas al “panteon” roman. Lo culte a la divessa egipciana Isis (mantengut fins al sègle IV) o al dieu pèrsa Mitra gaudiguèron de fòrça difusion, amb temples per tot lo territòri imperial. Mas lo contacte mai important foguèt amb la cultura grèga. Las divinitats ellenisticas foguèron adaptadas al caractèr roman e los noms serián latinizats. Zèus venguèt Jupitèr, Atena èra Minèrva e Arès (lo dieu grèc de la guèrra) cambièt lo sieu nom per Mart. Aquela darrièra divinitat gaudiguèt d’un grand culte pel caractèr militarista de l’Empèri.
E amb la creacion de la monarquia imperiala, amb lo reinatge d’Octavian August (sègle I aC), comencèt lo culte obligatòri a l’emperaire, considerat una divinitat viva. Una estrategia per assegurar la fiseltat de la populacion al monarca. Mas l’Empèri experimentèt encara pendent los sieus darrièrs sègles un autre cambiament religiós fondamental. Lo cristianisme, una derivacion del judaïsme, aviá enrasigat sustot a la Mediterranèa Orientala, e malgrat las persecucions contra los crestians, gaudissiá d’una expansion importanta a qualques vilas.
L’Edicte de Milan de l’an 313 de l’emperaire Constantin aviá autrejat la libertat religiosa als crestians, amb conegudas reformas en los dogmes e los rituals. L’importància creissenta d’aquela religion provoquèt que l’emperaire Teodosian l’an 380 promulguès l’Edicte de Tessalonica que convertissiá lo cristianisme en la religion oficiala de l’Empèri Roman. Tota una evolucion religiosa a la Roma imperiala dempuèi la siuena fondacion l’an 753 aC fins a la desaparicion de l’Empèri l’an 476. De la decadéncia de Roma foguèt culpabilizada la pèrda de las valors moralas e eticas (una mòstra de l’importància de la religion pels romans ancians).
Un article de Francesc Sangar*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
