Quand parlam del Sant Empèri Roman Germanic cal soslinhar que pas totes los estats alemands èran parièrs, tanpauc en una epòca tan pròcha coma lo sègle XVIII. I avián centenars d’estats, qualcunes pichons, d’autres grands, mas sonque qualcunes podián aver cèrta influéncia imperiala. Lo Ducat de Bavièra (nomenada en occitan Bavera a l’edat mejana) aguèt, per exèmple, pas gaire en comun amb lo Reialme de Prússia, malgrat que, pas gaire aprés, ambdós estats fondèron lo II Empèri Alemand (1871).
Per ansin, las diferéncias politicas, socialas e culturalas d’aquestes dos estats del Sant Empèri Roman Germanic foguèron pas pichonas e mòstran una diversitat que demorèt sègles e que tanben seriá importanta quand se formèt la posterior Alemanha. Se la dinastia bavaresa dels Wittelsbach assajèt totjorn d’aver l’ajuda imperiala er un govèrn conservador, Prússia e los Hohenzollern o cambièron tot pr’amor que creèron un estat nòu plan eficaç e burocratic al còp. E tot aquò pesariá puèi al futur alemand.
Car Bavièra e Prússia foguèron dos estats plan desparièrs malgrat demorar al sègle XVIII coma dos estats de mai del Sant Empèri Roman Germanic. A Munic, la capitala de Bavièra, tot èran palais barrocs e rococó plan polits. Princes coma Maximilian II Manèl o Carles Albèrt aimavan lo poder com se foguèssen a Versalhas.
Una arquitectura monumentala
Pels bavareses, l’art e l’arquitectura devien èsser supòrts cabdals del país. L’Òpera italiana e los palais espectacloses èran plan comuns (Nymphenburg o Munic). Aquò èra basat en d’argent estatal bavarés qu’èra pas per l’armada. D’efièch a Bavièra l’armada èra sonque quicòm per balhar mai prestigi a l’estat mas sovent aviá pas pro d’armas o noiridura.
Prússia, per contra, comencèt un long camin coma estat amb lo rei Frederic Guilhèm Ir, lo rei sergent. Lo luxe francés èra brica aimat per aqueste rei e redusiguèt plan l’argent prussian estatal per la cort. Aital Berlin poguèt venir una vertadièra capitala europèa administrativa. Èra eficaça mas tanben austèra.
A Prússia cada moneda èra enviada a la guèrra e l’armada. Cèrts diplomatics del sègle XVIII, coma Georg Heinrich von Behring diguèt que Prússia èra pas un estat amb una armada mas una armada amb un estat. Aquò vòl dire que Prússia, al sègle XVIII, èra plan militarizada. Res a veire amb una Bavièra mai e mai luxosa.
Pendent la fin del sègle XVIII, Bavièra aviá un grand deute per la siá cort e divèrsas aventuras militaras que capitèron pas. Munic podiá pas aver una armada coma la prussiana e pr’açò demanèt ajuda a Loís XIV, rei de França. Versalhas pagava grandas quantitats d’argent a Bavièra e Àustria per los aver coma aliats. Amb lo temps, Baviera venguèt un satèllit de França. Se l’argent francés arribava tard, l’armada bavaresa aviá totjorn problèmas e revòltas.
A Prússia, d’un autre costat, l’administracion de l’argent èra rigorosa e la politica economica autarquica. Frederic Guilhèm Ir fondèt un Directori general per amasar los impòstes. La siá precision èra matematica. Lo sieu filh, Frederic II lo Grand, foguèt nomenat rei en 1740 e trobèt un grand tresaur al palais reial.
Es vertat que Prússia recebèt d’argent britanic pendent la Guèrra de 7 ans, mas jamai acceptèt de recebre d’òrdres de nacions estrangièras. Sonque aital poguèt suportar de longas campanhas militaras. Al còp Bavièra veniá mai e mai paüra e aviá mens d’argent. L’armada de Bavièra èra basada en de mercenàris. Tanben i avián paisans. Lo nivèl de desercion èra plan naut. I aviá pas coesion tre las unitats militaras e la corrupcion dels oficièrs èra estonanta. Tot aquò entraïnava aver una bassa abilitat a l’ora de luchar a l’infantariá ducala.
A Prússia, l’armada èra basada en un nòu sistèma revolucionàri basat en cantons (districtes). Cada districte deviá balhar un nombre de soldats. Puèi caliá se premanir plan e los movements militars (tanben quand i aviá pas cap de guèrra) èran permanents. La disciplina èra de fèrre e los soldats prussians avián mai de paür de l’enemic que de lors pròpris oficièrs. Aquò tanben entraïnèt una velocitat a l’ora de fusilhar estonanta per l’epòca (dos còps mai qu’una armada europèa normala).
Aprés la desbranda de Blenheim (1704) Bavièra foguèt envasida pels austrians. En 1740 tornèron a èsser envasits sens gaireben luchar. L’armada bavaresa podiá pas defensar las lors frontièras sens l’ajuda de l’infantariá francesa. Prússia, per contra, envasiguèt Silèsia en 1740. Puèi encara, ataquèt França, Àustria e encara Russia. E ganhèt. L’armada prussiana venguèt lo grand modèl per tota Euròpa. Tanben Baviera o copièt.
Quand finisiá lo sègle, demorava demostrat que l’argent d’un país (un estat alemand) èra pas per bastir palais barrocs mas per una administracion eficaça que podiá aital, ajudar a crear una armada modèrna. Bavièra, demorèt al passat pr’amor de la siá cort e poguèt pas jamai se restacar amb Prússia, un estat modèrn e abil, que balhariá las siás basas quand calguèt unir totes los estats alemands. Alara lo model foguèt pas bavarés mas prussian.
La Redaccion
Imatge principala: Un palais de Baviera.Sapiéncia/ChatGPT
