Pendent lo sègle XVIIn èran abitualas las revòltas popularas pels assages de limitar los dreches tradicionals dels territòris istorics. Ais de Provença visquèt una, la Revòlta dels “Cascavèus”, coma consequéncia de las imposicions fiscalas del govèrn francés l’an 1630.
La cort de París aviá de besonh mai d’intradas e decidiguèt concentrar a l’administracion reiala lo sieu recobrament. Fins aquel moment, Provença viviá una cèrta “sobeiranetat fiscala”, amb los Estats de Provença. Una institucion autonòma parlamentària que governava la província dempuèi l’an 1501 e que, dins de las siuenas competéncias, encaissava los impòstes del territòri.
Lo cardenal Richelieu (1585 – 1642), primièr ministre del govèrn del rei Loís XIIIn, passèt lo nomenat “Edicte dels Elegits”, que traspassava lo recobrament d’impòstes a l’administracion reiala. E qui a la borsa de l’argent , contraròtla lo poder.
Un moment brica ideal
La decision, malgrat las dificultats financièras de la Corona, arribava en un moment complicat. Ais de Provença e los sieus entorns patissián una epidèmia de pèsta e los abitants de la vila tanben una situacion economica malaisida, que se podiá agravar per poder pas dispausar las institucions de la província de intradas abitualas.
L’aristocracia provençala, que compausava los Estats provincials, vesiá en dangièr lo sieu poder amb la pèrta de competéncias fiscalas, e denoncièt los assages de la Corona coma una volontat de redusir la sobeiranetat de la Provença. E la populacion de la vila comencèt la revòlta, mas la magnitud de las accions, provoquèt que, per la siuena pròpria seguretat, aquela meteissa noblesa decidiguèsse una aliança amb la monarquia per redusir la revòlta, del temps que simultanèament los Estats de Provença refusavan l’edicte dels Elegits de Richelieu. Una mescla estranha de l’aristocracia provençala: refusar l’edicte e s’aliar amb lo sieu creador. E perqué la revòlta foguèt nomenada dels Cascavèus? Perque los sieus membres portavan de cascavèls (cascavèus en provençal) coma senhal de distincion.
La violéncia dins la vila provoquèt que lo cardenal Richelieu decidiguèsse transferir la competéncia fiscala d’Ais de Provença a Tolon e envièt per anullar la revòlta l’intendent Dreux d’Aubrey, que fracassèt en l’assag e deguèt fugir de la vila per salvar la siuena pròpria vida. Los membres del Parlament fugiguèron tanben davant la revòlta, amb una granda quantitat d’ostals brutlats.
Fin finala, arribèt l’armada de la Corona amb sièis-mil òmes d’infantariá e dirigit pel prince Enric IId de Borbon-Condé (1588 – 1646). La revòlta foguèt finida, après d’una granda destruccion dins la vila, mas l’Edicte dels Elegits foguèt pas aplicat. La revòlta dels Cascavèus aviá trionfat, malgrat qu’Ais de Provença foguèt condemnada a pagar un milion e mièg de liures (una quantitat enòrma en aquela epòca). Aquel capítol istoric de la Provença foguèt l’argument d’una pèça de teatre de l’escrivan Robèrt Lafont (1923 – 2009) e estrenada pel primièr còp a Carcassona l’an 1977.
Un article de Francesc Sangar*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
