En Brasil, quand comença la selva comença tanben una mar infinida de color verda que sonque càmbia de ser. Se sèm dins una forèst de l’interior del país, coma la de Mato Grosso, sèmen un territòri ont la natura es encara la que contraròtla lo ritme de vida e de mòrt dels sieus abitants.
Mato Grosso, vòl dire “Brossa Espessa”, un territòri d’una biodiversitat estonanta. D’efièch, Mato Grosso es un gigant geografic qu’amassa Amazonas amb la savana seca de Cerrado e tanben los paluns de Pantanal. Lo païsatge doncas es pas omogenèu. Es plan mai complèxe.
La màger part del territòri es sus un replanat central, conegut coma lo Planalto Central Brasileiro. Lo relèu es tras qu’ancian, amb una edat de milions d’ans. L’erosion aicí a balhat luòc a un dels accidents geografics mai interessants, las chapadas.
Las chapadas son de formacions montanhosas gigantas amb de cimas planas, coma se de gigants aguèsson copat las cimas de las montanhas amb un cotèl. Un de las pus celèbras, la Chapada dos Guimarães, demòra coma un monument gigant de ròca roja al mièg del replanat. Las siás parets pòrtan encara los secrets de mars interiors del Cretacèu e de canhons prigonds, de caunas misteriosas e de sauts d’aiga estonants.
Un cambiament total del relèu
Aqueste relèu accidentat arriba fins al bacin de Pantanal, un replanat que patís d’inondacions regularas. Lo bacin es la màger region inondabla de la planeta. Lo sòl es tan plan que l’aiga espèra de meses per trobar una sortida. E Mato Grosso distribuís l’aiga mai nauta cap a las tèrras pus bassas.
Mato Grosso, en mai d’aquò, se dessepara encara en tres territòris pr’amor de tres grans bacins de flumes: al nòrd Amazònas, La Plata al sud e encara lo fluvi Tocantins a l’èst. Tanben i a d’afluents celèbres coma Xingu, Teles Pires o Juruena que travèrsan lo territòri abans de desbocar dins Amazonas.
La forèst de la region es plan prigonda e los fluvis e rius son utilizats per las comunautats localas per se desplaçar. Mai al sud encara, i a los rius Paraguai e Cuiabá, qu’inondan cada an mai de 140 000 quilomètres cairats, e tresmudan lo païsatge en un grand lac amb tota sòrta d’illas de vegetacion.
Una ressorsa basica
L’aiga, en Mato Grosso, es benlèu la ressorsa pus presada. Lo sòl fa partida de l’aqüifèr Guaraní, una de las resèrvas d’aiga doça sosterranha mai grandas del mond. La region es tanben un centre de produccion d’energia idroelectrica, malgrat la polemica environamentala, car las restancas empachan los cicles reproductius del peissum.
Al sègle XVIII, los bandeirantes descobriguèron d’aur dins la maire del riu Cuiabá. Uèi, las minas son tanben importantas pr’amor de la descobèrta de diamants, de manganesa e de calç. Mai important encara es lo sòl del luòc, qu’ajuda a aver una agricultura estonanta, de sòja, de milh e de coton.
Lo rei de Mato Grosso es lo jaguar (Panthera onca), conegut al nivèl local coma onça–pintada. En Pantanal, los felins son los màgers de l’espècia de tota la planeta. E totes los etològs van en Mato Grosso per los estudiar. Mas tanben i a de jacarés (caimans). N’i a de milions d’especimens. Que s’amassan per centenas pendent la sason seca. Tanben i a de loiras gigantas (ariranhas), que luchan valentament contra los jaguars.
En Mato Grosso tanben i a mai de 650 espècias d’aucèls. Lo mai grand papagai del Mond i demòra, es lo guacamai blau (Anodorhynchus hyacinthinus). Lo jabirú e la cigonha giganta li fan companhiá. A las ribas dels fluvis s’atròba de formiguièrs gigants, de lops de crinièra (lobos–guarás), de pichons rosegaires e de centenats d’espècias de mamifèrs e d’anfibians.
S’al nòrd i a la selva d’Amazonas, al centre i a Cerrado e a l’èst lo Pantanal del Sud. La selva septentrionala ten d’arbres de mai de 45 mètres de naut, coma lo noguièr de Brasil (Bertholletia excelsa) o encara lo tauarí. E de milièrs d’orquidèas e de bromèlias cobrisson los troncs umids.
Cerrado es una savana. Los arbres i son mai pichons. Lor rusca es singulara e plan accidentada pr’amor qu’aital se protegisson contra lo fuòc. Pantanal, per contra, es plen de plantas aqüaticas coma lo jacint d’aiga o los nenufars gigants. Pendent la sason seca, lo sòl es un dels melhors del Mond.
Uèi encara i demòran 40 nacions indigènas. Los shavantes, de valents guerrièrs, e los bororos, qu’estonèron l’antropològ Claude Lévi-Strauss. Mai al nòrd, al Pargue Indigèna de Xingu (1961) i a los kamaiurás e los kuikuros, que demòran en patz amb la natura com an fach totjorn.
Los abitants d’origina europèa son tanben arribats dins la zòna. Son los celèbres pantaneiros, qu’an una cultura pròpria ligada a l’aiga e al noirigatge. E qu’an daissat la lor marca dins la region. Durant los darrièrs decennis tanben i son pervenguts de gauchos, del sud de Brasil.
La persona reala qu’inspirèt Sir Conan Doyle pel Mond perdut foguèt Percy Harrison Fawcett, coronèl e topograf britanic. Mai tard, la siá existència tanben seriá utilizada per crear lo personatge de ficcion d’Indiana Jones. Fawcett pensava que dins la sèrra do Roncador i aviá las roïnas d’una civilizacion plan anciana, Z, anteriora a la civilizacion egipciana.
En 1925, Fawcett, acompanhat de son filh Jack, e un amic, Raleigh Rimell, intrèron dins la forèst de Mato Grosso a partir de Cuiabá. Lo 29 de mai Fawcett envièt lo sieu darrièr messatge a la siá femna: “Cal aver paur de cap de desbranda…”
Puèi, silenci total. Los tres òmes desapareguèron a tot jamai. Dempuèi alara mai de 100 expedicions an ensajat de comprene la lor destinada. Fòrça d’eles tanben desapareguèron per totjorn. Los abitants de la region disián que foguèron assassinats per de tribus indigènas o encara qu’èran pervenguts a un portal cap a un mond sosterranh.
Uèi, l’arqueologia a descobèrt d’ancianas implantacions precolombianas units, las vilas-jardin. Fawcett, doncas, aviá rason: i aviá una anciana civilizacion en Mato Grosso mas èra pas de pèira e d’aur mas de tèrra e fusta.
Uèi, Mato Grosso es un territòri de lucha entre ecologistas e companhiás agricòlas. La tòca es d’arrestar la desforestacion e de salvar las comunautats indigènas. Una region ont la geologia, l’aiga, la flòra, la fauna e l’umanitat encara son ligats per de fils invisibles e prims. Benlèu per aiçò salvar lo territòri de Mato Grosso tanben vòl dire salvar la planeta, pr’amor de la crisi climatica actuala.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.
Imatge principala: dany13/CC
