La majoritat de monards que traparam au continent american demoran, sustot, au bòsc tropicau. Que son animaus plan agiles que sautan d’arbo en arbo e justament pr’açò que son mauaisits d’estudiar. Uei son devessits en dus grans grops; los petits tamarins e los oistitis d’un costat e los monards cridaires, plan màgers, d’un aute. Los lors crits que son escotats plan luenh pr’amor que son plan hòrts e que son tanben plan caracteritics deu bòsc american.
Los monards cridaires demoran, sustot, en Amazònas, en grops de dinc a 10 especimèns. Lors gòrjas son ua caisha de ressonància perfèita pr’amor que lo lor crit ei estonant. Que demoran en territòris situats a mei de 900 mètres de nautada. Quan sòrt lo solei que cridan plan. Atau, los autes grops de monards cridaires sabon on son los autes e se lo lor territòri ei segur. Atau i a mensh luta enter grops diferents.
Los sakis que son ua espècia de monard plan singulara. Que’s neureishen de hruta, bàias e grana que trapan quan se desplaçan suus arbos. Los lors grops que son plan redusits. Qualcunas espècias, totun, que minjan tanben mirguetas, arratas-caudas, ueus e mèu.
Monards acrobatics
Los nommats monards-aranha, per contra, que son los monards mei acrobatics de totas las espècias de monard de la planeta. Qu’an longas pautas e ua coda plan prensila e dab era que pòden, se cau, miar petits objèctes. Que son tostemps en çò de mei haut deus arbos. La lor abilitat justament de sautar a un aute arbo qu’ei estonanta. La lor neuritud basica qu’ei la hruta.
Au bòsc american tanben i a los monards capuchins, dab mesuras mejanas. Lo lor cors hè 35 cm e la coda dinc a 50 cm de mei. Que demoran en America Centrau e meridionau. Las lors patas que son mei cuèrtas que las d’autas espècias de monard american e la lor coda qu’ei hòrt mensh prensila. Que minjan insèctes, granòlhas, hruta e huelhas. Sovent son suu sòu entà se neurir, ua tasca briga abituau en çò deus monards americans. Lo cap deu grop qu’ei sovent darrèr los monards mei joens, que deven atau afrontar los predators tostemps. Aquò que balha securitat a la rèsta deu grop que pòt atau neurir-se tranquille.
Los monards lanós tanben demoran en Amazònas. La lor coda qu’ei plan prensila e hòrta e pòden atau se subjectar a ua branca solament dab la coda e pro. Que son monards grans que hèn dinc a 60 cm de longor shens la coda, que tanben ei plan longa. La lor neuritud basica qu’ei la hruta e huelhas. I a daubuas espècias de monard american, coma los oakaris roges que son plan estranhs. La lor pèth qu’ei blanca mes qu’an la fàcia shens pèth que demora sovent ròja pr’amor deu solei. Que prefereishen lo bòsc umide e montar e baishar arbos mes que sautar pas d’un arbo a un aute.
Los petits tamarins e oistitis, d’un aute costat, que demoran en o près deu fluvi Amazònas e las lors mesuras que hèn pensar en esquiròus. Las soas colors que son plan vivas e qu’an mostachas granas e un colièr de pèth au torn de la fàcia. Que son frugivòrs e tanben insectivòrs. Los oistitis que son mei petits que los tamarins. Dab lors dents que nhacan la rusca de daubuas espècias d’arbo entà arribar a la saba plea de sucre que los neureish.
Uei i a enqüèra 50 espècias diferentas de monards americans e quasi la mitat que son tamarins e oistitis. Hèra espècias que son miaçadas d’extincion pr’amor que son espècias plan ligadas a solament daubuas espècias d’arbo particularas que pòden desaparéisher lèu. Que i a espècias com lo tamarin leon qu’ei quasi escandit e los parcs zoologics qu’ensajan cada dia de sauvar l’espècia. Mereisson d’estar mei estudiats e mei proteccion legau. Solament atau los poiram dilhèu sauvar d’ua fin cada dia mei miaçanta.
La Redaccion
Fotografia principau: Ivan Mlinaric/CC
