Vos imaginatz un mond sens cinèma? Lo seten art nasquèt oficialament l’an 1895, amb las primièras demostracions de la siuena invencion, lo cinematograf, realizadas a París pels fraires Auguste (1862 – 1954) e Louis (1864 – 1948) Lumière. Ongan lo primièr cinematograf es a l’Institut Lumière de Lion.
Malgrat qu’avián presentadas las primièras images en divèrsas societats scientificas coma la Societat de Supòrt a l’Indústria Nacionala, amb la preséncia de dos cents scientifics, d’enginhèrs e d’academics lo 22 de març, e universitàrias coma la Sorbona, de la capitala francesa mas tanben de Brussèlas, la primièra exibicion “comerciala” foguèt al Salon Indian del Grand Cafè de París, una sòrta de sosterranh de la bastissa 14 del Boulevard des Capucines. La responsa iniciala de la comunitat scientifica foguèt d’admiracion e de fascinacion dempuèi d’una vision tecnica.
Lo public assistent al Grand Cafè de París, quaranta personas, sabiá pas exactament qué veirián lors uèlhs aquel 28 de decembre de 1895. Aquel public èra campausat pels clients abituals del cafè e qualques parents convidats. Lo prètz de l’exibicion èra d’un franc e aquela primièra session durava unas vint minutas.
Las primièras imatges
Las primièras images foguèron de pichons documentaris que mostravan de scènas quotidianas amb una durada de cinquanta segondas caduna, coma la “Sortida dels trabalhadors de la fabrica Lumière”, lo “Dinnar de la mainatjona” (ont se vesiá Auguste Lumière en preparant lo manjar de la siuena filha) o “L’arrosaire arrosat”. Aquel darrièr poiriá èsser lo primièr cuèrt metratge amb un cèrt argument e mostrava de manièra comica, lo trabalh del jardinièr Jean-François Clerc.
Lo documentari “Arribada d’un tren a l’estacion de la vila” foguèt exibit en posterioras projeccions, mas atenguèt fòrça reputacion perque provoquèt de moments de panic e de terror entre los assistents, que se levèron de las cadièras, en pensant que vertadièrament lo tren sortiriá de la pantalha e los poiriá aucir.
L’an 1896 comencèron a enviar de collaboradors per enregistrar d’imatges de divèrses païses del mond coma lo “Panorama del Grand Canal vist dempuèi d’una gondòla” a Venècia, “Las Piramidas d’Egipte” o qualques filmacions a Espanha coma la “Sortida dels fisèles de la messa a la Basilica del Pilar de Saragossa”.
Mas los fraires Lumière consideravan la siuena invencion coma una anecdòta sens importància, una mòda e una curiositat temporala, sens cap de sòrta de possibilitat comerciala futura. Aquel es lo motiu que provoquèt que posteriorament contunhèsson pas amb nòvas produccions abitualament. Mas qualques opinions èran fòrça desparièras e pensèron que lo cinèma podiá èsser utilizat per difondre de notícias amb d’images en movement. Lo primièr eveniment istoric enregistrat amb lo cinèma foguèt la coronacion del tsar Nicolau II de Russia.
Decadas après arribariá après lo son e la color, del temps que lo cinèma veniá un art utilizat per la difusion informativa mas sustot per lo divertiment. Lo seten art, una de las revolucions artisticas del sègle XX.
Un article de Francesc Sangar
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
