LO WENADYK, LA LENGA D’UNA POLONHA ROMANA?

Quina seriá la situacion lingüistica se l’actuala Polonha foguèsse estat conquistada per l’Empèri Roman e i foguèsse nascuda una lenga derivada del latin? Aquela question es responuda amb lo wenadyk, un idiòma creat pel revirador e grand estudiós de las lengas eslavas dels Païses Basses, Jan van Steenbergen (Hoorn 1970), basat en aquela ipotèsi. L’Empèri Roman aguèt pas de frontièras tan nordicas, mas tanpauc èran pas tan aluenhadas de l’actual territòri polonés.

Aquela lenga romanica auriá tanben d’influéncias de las lengas eslavas vesinas o parladas abans de la conquista romana. Lo diccionari del wenadyk possedís quatre mila paraulas. La prononciacion seriá semblabla a la de l’actuala lenga polonesa eslava e auriá un alfabèt de trenta doas letras, del temps que totas las paraulas serián planas (la sillaba tonica seriá l’abans-darrièra).

Una lenga qu’a pas d’articles

Existisson tres genres (masculin, femenin e neutre) e tanben singular e plural pels substantius, los adjectius e los pronòms mas utiliza pas los articles. Tanben aquelas categorias gramaticalas possedisson los meteisses cases gramaticals semblables a la lenga latina (nominatiu, acusatiu, datiu…) E tanben lo vocatiu utilizat en latin per las exclamacions. Los substantius an quatre declinasons coma lo latin. A la primièra i trobam las paraulas acabadas en -a, abitualament femeninas. A la segonda declinason i trobam las paraulas masculinas e neutras finidas en consonanta. A la tresena declinason i trobam las paraulas femeninas que finisson en consonanta doça e fin finala a la quatrena declinason i trobam las paraulas que finisson amb -ej.

Los vèrbs mantenon las sièis personas coma las lengas romanicas e de tempses verbals similars coma son lo present d’indicatiu, lo pretèrit perfièch e l’imperfèct, lo futur simple e lo perfièch, lo condicional e l’imperatiu. Qualques paraulas del wenadyk son per exemple lewga (lenga), numie (nom), fok (fuòc), czytac (vila), o kán (can, en latin canis). Noms fòrça semblables a l’ancian latin o a las successoras lengas latinas, mas qu’amb l’escritura remembran las lengas eslavas e sustot l’actual idiòma polonés.

L’ipotèsi de l’aparicion d’una lenga romanica a l’Euròpa orientala o del nòrd es pas absurda, pr’amor que devèm pas desbrembar lo romanés, un idiòma filh del latin (aluenhat a Euròpa de las autras lengas sòrs romanicas) e qu’èra consequéncia de la dominacion romana (l’anciana província de la Dacia). Qualqu’unes opinan benlèu qu’aqueles estudis son innecessaris, pr’amor que la realitat istorica e actuala es la presenta e se pòt pas modificar. Mas lo wenadyk coma lo brithenig (avèm publicat un article abans consacrat a aquel darrièr) son utils per conéisser melhor l’evolucion de la granda familha de las lengas romanicas, las semblanças e las diferéncias entre elas meteissas e las autras grandas familhas d’idiòmas europèus coma la germanica, l’eslava o la celtica.

Un article de Francesc Sangar

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Imatge principala: Sapiéncia/ChatGPT