UNA NÒVA VIDA PEL GAELIC ?
Catherine Connolly es la nòva presidenta de la Republica d’Irlanda. Un de las sieunas tòcas es la recuperacion de la lenga gaelica. Mas quinas possibilitats existisson? Segon la Constitucion de la Republica, lo gaelic es l’unica lenga nacionala d’Irlanda, mas parteja la siuena oficialitat amb l’anglés. Es tanben lenga oficiala de l’Union Europea dempuèi l’an 2007. Tanben lo sieu ensenhament es obligatòri al sistèma educatiu e existisson de mejans de comunicacion en aquela lenga. Las Administracions Publicas (municipalas, comtalas e nacionalas) mantenon un bilingüisme en las comunicacions oralas e escrichas.
Poiriam considerar qu’existisson de compausants fòrça positius per aténher aquela tòca. Mas existisson tanben de negatius. Segon qualques estatisticas, solament un 1% de la populacion parla abitualament en gaelic. Aquel percentatge es concentrat en nuclèus al centre e a l’oèst de l’isla. Aqueles nuclèus son pas contunhs, mas que son separats per territòris ont gaireben totes parlan en anglés.
A l’èst, ont trobam la capitala, Dublin, es totalament anglofòn. La vila a recebut fòrça entrepresas estrangièras qu’an establida la sedença a Irlanda, per las favorablas condicions economicas (e fiscalas) e perque totes parlan en anglés (lenga franca del comèrci internacional). Subtilament Dublin (Baile Átha Cliath en gaelic) ven una vila “cosmopolita”, e totes coneisson las consequéncias respècti de la lenga e la cultura pròpias. Pensam en una vila mediterranèa amb de modernisme, de“ramblas”, de sol e de plaja. Lo sistèma educatiu obliga l’aprendissatge del gaelic, mas trobam lo fenomèn lingüistic de la “latinizacion ”. Fòrça personas coneisson la lenga (mai de la mitat de la populacion), mas l’utilizan pas jamai (o gaireben jamai). A Irlanda, quand una persona comença una convèrsa amb un desconegut, utiliza totjorn l’anglés.
De movements contràris
Mas existisson tanben de movements contraris, d’irlandeses que considèran que lo gaelic es mòrt, e qu’es absurd destinar de sòus e de tempses al sistèma educatiu e als mejans de comunicacion publics per recuperar la lenga. D’ans enrè, qualques collectius demandavan que lo gaelic foguèsse optatiu a l’escòla o sens valor academica. Explicavan que qualques escolans atenhián fòrça bonas nòtas, mens en l’estudi del gaelic, e aquela circonstància redusissiá la nòta finala e ocasionava pèrda d’escasenças en las comparasons amb las qualificacions d’escolans d’autres païses.
Una lenga subreviu se los parlants l’utilizan totjorn e en totes los domenis. E aquela actitud es mai poderosa que totas las leis del mond. Lo gaelic d’Irlanda patís aquela situacion per sègles d’enebiments pendent l’aucupacion imperiala britanica, mas los irlandeses pòdon recuperar la lenga. Tot es volontat. E sustot lo jovent, lo futur de la lenga. Totas las lengas celticas se tròban en una situacion complicada (lo gaelic d’Escòcia, lo breton, lo galés manten encara qualque percentatge pichon mas melhor…). Tota una familha de lengas europèas en perilh de desaparicion. Desiram tot lo succés a la nòva Presidenta de la Republica. Per la diversitat lingüística pròpria europea.
Un article de Francesc Sangar*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
