UN MON PERDUT (IV)
Non guaire abans dera arribada des prumèrs reptils terrèstres era planeta siguec controlada per un des anfibís mès ben adaptadi ath sòn environament: Acanthostega. Aguesta espècia anfibiana arribèc apuprètz ara hè 370 milions d’annades, solament vint milions d’annades abans dera arribada des prumèrs reptils terrèstres, que non sigueren dinosaures pr’amor qu’eth prumèr dinosaure apareishèc hè 225 milions d’annades.
Acanthostega siguec era melhor adaptacion ath sòn mèdi, maugrat es sues petites mesures (solament arribaue a 60 cm de longada). Auie es quate pautes damb dets. Maugrat era sua morfologia, demorèc plan en aigua o encara en solèr.
Pr’amor qu’Acanthostega siguec ua mescla de peish e de tetrapòd. Auie ua aleta caudau damb un mòrre e branquias de peish, maugrat que damb pautes de tetrapòd. De hèt, es sues pautes èren fòrça singulares e senhalen plan eth sòn mòde de vida. Non auie, totun, articulacions, e se pense que, pr’amor d’açò, non caminaue fòrça rapid en solèr. Segontes açò demoraue era majoritat deth temps en aigua. Acerà usaue es pautes coma aletes entà nedar.
Segontes diferents estudis, se es aigües non èren prigondes, nadaue fòrça ben a trauèrs des plantes aqüatiques. Eth sòn còrs èra aerodinamic, com eth dera majoritat d’anfibís. Era sua dièta èren petiti animaus aqüatics e non peishi (maugrat que tanben ne podie minjar). Dilhèu tanben caçaue petiti insèctes en solèr.
Un animau fòrça singular
Es pautes d’Acanthostega sigueren estonantes e uniques en mon animau dera epòca pr’amor qu’auie 8 dets en cada pauta. Èren dets palmats. Demorèc en lacs e mar de Groenlàndia hè 370 milions d’annades e eth sòn espandiment demòstre que siguec ua espècia que capitèc e fòrça, pr’amor que minjaue un shinhau de tot; peishi e uèus de peishi, insèctes e vèrmi mès tanben hugie des peishi predators.
Acanthostega donques siguec era adaptacion finau des amfibians a dus mons; eth mon aqüatic qu’ei on viuèren prumèr e eth mon terrèstre, on gessèren damb eth pas deth temps enquia que lo conquistèren.
Es prumères formes reptils (e non anfibianes) apareishèren en solèr continentau dera Tèrra hè 350 milions d’annades. Contunhèren era conquista deth solèr enquias 300 milions d’annades, çò que vò díder que demorèren (qu’ei dit lèu) mès de 50 milions d’annades entà poder conquistar tot eth paisatge terrèstre dera planeta.
Mès rapids e agils qu’es anfibís, es reptils contunhèren ara ora de desvolopar es dets des pautes, çò qu’ajudèc plan a caminar e córrer melhor. Tanben desvolopèren ua clòsca dura enes ueus. Atau non calie tornar ara aigua entà poder reprodusir-se.
Liures donques des sues origines aqüatiques, es prumèrs reptils sigueren fòrça mès petiti qu’Acantosthega pr’amor que solament arribauen as 30 cm de longada. Mès conquistèren e colonizèren era tèrra fèrma lèu (50 milions d’annades ena istòria geologica dera planeta non ei arren). Sigueren espècies petites durant 100 milions d’annades. De hèt, es prumèrs dinosaures tanben sigueren espècies petites e es mès granes non arribauen ath metre de longada.
Era Redaccion
Imatge principau: Sapiéncia/ChatGPT
