A la fin de genièr d’ongan, lo mond arqueologic s’estonèt de la descobèrta d’un tresaur dins lo sud de Mexic. Es estat descobèrt un tombèl zapotèca gigant e fòrt plan servat bastit vèrs l’an 600 après lo Crist, doncas dins lo periòde classic de la civilizacion zapotèca. Lo tombèl foguèt trapat a Sant Pablo Huitzo, en Oaxaca, e ja es considerat coma la descobèrta mexicana mai importanta d’aqueste darrièr decenni.
Lo tombèl es important pr’amor que balha fòrça donadas sus la cultura, la religion, la societat e la cosmovision dels zapotècas. Aquesta foguèt una civilizacion mesoamericana (abans l’invasion europèa) de l’America centrala. Se nomenavan a eles meteisses be’ena’a o “Pòble dels Nívols », e la lor civilizacion se desvolopèt entre los sègles VIII abans lo Crist e l’an 900 après lo Crist.
Lo centre cultural e politic dels zapotècas foguèt Monte Albán, una vila coneguda per de las siás piramidas e que uèi es considerada coma una part del Patrimòni de l’Umanitat de l’UNÈSCO. Cal remembrar que uèi encara i a de centenats de milièrs de parlants zapotècas en Mexic e aquò demòstra qu’encara es una cultura viva.
En seguida d’una denóncia
Lo tombèl 10 d’Huitzo foguèt descobèrt en seguida de la denóncia del sacatge d’un puèg. Aquesta provoquèt una inspeccion arqueologica que poguèt trobar lo tombèl, que demorava secret dempuèi fa 1400 ans. L’INAH, valent a dire l’Institut mexican Nacional d’Antropologia e d’Istòria confirmèt lèu l’importància de la descobèrta e la faguèt venir publica.
A Huitzo, foguèt descobèrta l’estatua d’un chòt dins un tombèl. Segon los zapotècas, aqueste animal èra restacat amb la mòrt e l’endelà. Lo bèc de l’aucèl es sus la fàcia d’un uman. Aital se voliá amassar lo mond dels vius e dels mòrts. E protegir l’anma del mòrt. Aquò tanben demòstra que los zapotècas foguèron una nacion fòrça religiosa.
Tanben foguèron trobadas de parets policròmas fòrt plan servadas. Las pinturas avián per colors basicas lo brun, lo blanc, lo verd, lo roge e lo blau. Son de personas que pòrtan de copal, una resina plan perfumada utilizada pels rites religioses. Lo copal suggerís un ritual. Las personas pintadas tanben mòstran que i aviá de dirigents amb mai de poder que d’autres.
Lo tombèl fa part d’un complèxe arquitectonic extraordinari. I a d’escultura, de relèus e d’escrituras de calendièrs. Amb aquò volián demostrar que lo temps e los cicles rituals èran tanben plan ligats a la mòrt, segon los zapotècas. Las personas pintadas portavan de vestits fòrça rics e èran, benlèu, los gardians del tombèl.
Lo luòc foguèt lèu protegit e ara una còla de cercaires i trabalha jorn e nuèch. I a d’arqueològs, d’antropològs e d’autres scientifics qu’an per tòca de deschifrar lo ritual de la mòrt zapotèca e, se pòdon, tanben lo nom de la persona sepelida.
I a fòrça umiditat e las pinturas son menaçadas. Es necite, d’en primièr, de las salvar. La ceramica e l’obsidiana trobada son analisadas e s’es començat divèrses estudis antropologics per assajar de descobrir l’identitat del mòrt. Es estonant lo bon estat de las rèstas arqueologicas après 1400 ans d’istòria.
Uèi, lo tombèl se pòt pas encara vesitar pr’amor del trabalh scientific. Mas la tòca es de lo dobrir en octòbre venent. Aital se poirà melhor estudiar e comprene la cultura zapotèca. E, de segur, los cercaires permetràn de pausar de nòvas questions arqueologicas qu’ajudaràn a melhor conéisser la Mesoamerica indigèna mexicana que foguèt, tanben, una de las civilizacions pus importantas de l’istòria de l’umanitat.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.
Fotografia principala: Tombèl a San Pablo Huitzo. JPD/CC
