LO NAHUATL, PARLAT PER MAI D’UN MILLION DE PARLAIRES
I a lengas indigènas en defòra d’Euròpa que coneissèm pas e que causan estonament quand sabem lo nombre de parlaires, que pòt èsser de milions. Una d’aquelas es lo nahuatl, la lenga indigèna mai parlada de Mexic e tanben una de las lengas indigènas americanas amb una màger preséncia istorica e culturala de tot l’emisfèri occidental. Segon l’Institut nacional d’Estadistica e Geografia d’aquel país uèi lo jorn lo nahuatl es parlat per 1,65 milions de parlaires.
Los parlaires de nahuatl demòran en divèrses estats del centre e lo sud mexican. I a populacions grandas de parlaires de Nahuatl a las vilas de Puebla, Veracruz, Hidalgo, San Luís Potosí e Guerrero mas que tanben n’i a en cèrtas comunautats relativament grandas a l’estat de Mexic meteis, a Morelos e atanben en d’autres airals pròches.
Lo nahuatl e d’autras lengas indigènas mexicanas son, uèi, reconegudas coma lengas nacionalas al costat de l’espanhòl. Aquò es aital dempuèi la creacion de la Lei Generala de Dreches Lingüistics de las Nacions Indigènas de Mexic, de l’an 2003. Aquesta es una lei que confirma que las lengas indigènas mexicnas son part del patrimòni cultural de la nacion mexicana e que son tan legalas coma l’espanhòl. La lei tanben confirma lo drech a parlar, s’educar e recebre servicis publics en la lenga indigèna e pas en espanhòl.
La realitat lingüistica
Pasmens, i a encara fòrça servicis de l’administracion mexicana, coma la santat o la justícia que sonque pòdon èsser escotadas en espanhòl pr’amor que, i a pas pro parlaires de nahuatl en una region e aquò entraïna una limita a l’usatge real d’aquesta e d’autras lengas indigènas de Mexic.
Benlèu pr’açò la lenga nahuatl uèi es en situacion de vulnerabilitat sociolingüistica. Aquò vòl dire qu’es una lenga menaçada e qu’es vulnerabla. Una de las causas d’aquò tanben es lo bilinguisme real dels parlaires de nahuatl, pr’amor que totes parlan tanben l’espanhòl e los paires parlan pas pus en nahuatl a lors filhs. Aquò tanben vòl dire que los parlaires de nahuatl son de mai en mai pus vielhs e i a pas gaire joves que parlan aquesta bèla lenga indigèna.
Lo nahuatl es una lenga de la familha de lengas utoazteca, al costat de 30 lengas e dialèctes mai. Qualcunas son semblablas mas d’autras pas. Aquesta diversitat provoquèt que i a pas cap lenga estandard e que totas las variantas son reconegudas amb la meteissa oficialitat, malgrat que son desparièras d’autres dialèctes de la meteissa lenga.
Lo nahuatl, d’efièch, es una lenga aglutinanta, çò que vòl dire qu’a un sistèma que permet crear paraulas amb divèrses sufixes que balhan de valors desparièrs la raïtz. Tanben a una istòria documentada que ven d’abans l’arribada dels europèus, quand foguèt la lenga franca de l’empèri dels astècas.
La preséncia de la lenga nahuatl uèi lo jorn a l’escòla mexicana es plan limitada encara, malgrat totas las reformas educativas dels desparièrs govèrns mexicans. En zònas ont es plan parlada i a escòlas bilingüas mas sovent i a una fauta de material pedagogic e tanben de professors que provòca de situacions pas parièras.
Fa pas gaire la vila de Mexic D.F passèt una nòva lei que confirma que lo nahuatl es una lenga mai de totas las escòlas publicas d’aquela vila. La tòca de la lei èra espandir la coneissença entre los mainatges mai joves e malgrat que l’efòrç administratiu es positiu, las resultas son desparièras segon l’escòla. Pr’amor qu’encara i a una fauta generala de ressòrças en nahuatl.
Lo nahuatl, per exemple, es sonque utilizat en qualcunas ràdios localas. A nivèl nacional, ala television, sonque i a cèrts programas e pro. En Internet aquesta lenga visquèt una reviscolada los darrièrs ans amb de programas a las rets socials, la musica mai actuala o de programas per joves. I a mai d’un revirador numeric e divèrses projèctes academics per aufrir a aquesta lenga una facilitat màger que poiriá ajudar e fòrça los futurs parlaires de nahuatl.
Malgrat tot aquò, lo nahuatl tanben es menaçat per l’usatge general de l’espanhòl a Mexic. Aquesta es una lenga usada a l’administracion, l’escòla e la justícia pertot. Fòrça familhas mexicanas creson qu’es pas util parlar als filhs en nahuatl. Trobaràn pas cap trabalh amb aquesta lenga. E aquò trinca la cadena de transmission entre generacions de parlaires.
Aital, e malgrat los projèctes estatals o regionals, encara i a una fauta generala de material pedagogic e didactic e encara mai de professors per ensenhar la lenga. Aquò provòca que siá una lenga mai parlada a l’ostal e pas gaire en carrièras.
Cèrts nòus projèctes de reviscolament lingüistic del nahuatl entraïnan poder pensar que lo futur d’aquesta lenga poiriá èsser bona. I an programas per aprene lo nahuatl sens pagar, festivals de lenga e literatura qu’amassan de mai en mai mexicans. E aquò es important pels joves.
Lo nahuatl a l’escòla de la capitala del país es un nòu modèl que poirà èsser seguit per d’autres estats mexicans lèu. E la lenga poiriá s’espandir. Aquò malgrat qu’encara cal crear nòus programas per normalizar la lenga pertot. Es vertat que la siá superviéncia es pas segura, uèi lo jorn, mas la politica contemporanèa publica es pas timida e ajuda totjorn lo nahuatl.
Uèi a Mexic i a 120 milions de mexicans que parlan espanhòl e solament 1,65 milions parlan nahuatl. La pression demografica e lingüistica es gigantassa. Aquò es un dangièr real per aquesta lenga indigèna. E doncas solament podem parlar del futur del nahuatl se las siás comunautats amassan leis, tecnologia e educacion entre generacions amb lo supòt institucional actual. Se que non, demorarà parlada sonque dins cèrtas comunautats indigèas e pro e jamai s’espandirà mai enlà. Çò que li balhariá mai escasenças de subrevivéncia reala.
Un article de Christian Andreu
Fotografia principala: Govèrn de Cholula
