Quau ei lo màger grop de mamifèrs ? Lo màger grop de mamifèrs que i a en la planeta que son los roganhaires. Maugrat qu’ei un grop d’animaus qu’a dinc a 1.700 espècias diferentas e qu’un de cada dus mamifèrs qu’ei un roganhaire, un 75% deus roganhaires deu monde que son soritz e arrats e cobaias. E solament arrats, dejà que n’i a, uei, en 2025, mei de 7 bilions d’especimèns a la planeta. Quasi tant coma umans. Los roganhaires an com caracteristica principau las quate dents superioras plan puntudas qu’an davant la boca. Aqueras dents, que son autan hòrtas que pòden copar dinc a husta.
Las soritz e los arrats que demoran en colonias. Que i a cèrtas soritz, com la soritz nana, que hèn solament 10 cm de longor. D’autas espècias de roganhaire, totun, com daubuas espècias d’arrat, que pòden arribar plan aus 80 cm ! Per contra, la soritz de mostacha, n’ei pas guaire màger qu’ua puça ! Qu’ei ua soritz plan agila, qu’utiliza la coda entà sautar enter l’èrba. Uei qu’ei quasi escandida pr’amor de l’arribada deus tractors umans.
Hèra espècias d’arrats e de soritz que demoran plan près de nosautes, los umans. Mes an dab eras malaudias briga bonas entaus umans. Per exèmple, las puças qu’an los arrats que pòden nhacar los umans e provocar la pèsta. Las soritz que rauban la neuritud e los arrats bruns e negres que devòran las colhitas.
Los lemmings, d’un aute costat, que son roganhaires plan petits. La lor fisiologia los ajuda a subervíver lo hred de l’ivèrn. Que minjan rasinas e brots. Se la sason ei bona, que pòden acabar dab tota la neuritud d’ua region entièra, pr’amor que’s reproduïson mei se i a mei de neuritud.
Grandas migracions
Quan aquera qu’ei acabada, los lemmings que migran. Shens neuritud que vaden mei agressius e que viatjan de nueit, mes tanben pendent lo dia. Que crotzan los camps e las vilas e vilatges e tanben los fluvis, pendent la soa migracion annau. Dilhèu, a còps, que tròban un perider e qu’i tomban, mes n’ei pas nat movement suïcida mes solament migratòri.
Lo hàmster qu’ei originàri de l’estepa orientau europèa. Tanben que n’i a, totun, en America Centrau. Lo lor besonh d’aver lo nis tostemps plen de neuritud qu’ei obsessiu. A l’ivèrn qu’ivèrnan, mes que’s desvelhan sovent entà minjar las soas resèrvas de neuritud.
Los gèrbos, d’un aute costat, que son solament un grop petit dens los roganhaires. Las soas patas que son plan longas e que sautan mei que còrron. La coda qu’ajuda tostemps a aver un bon equilibri. Que demoran au desèrt d’Africa deu nòrd, Pròche-orient e l’Asia centrau. Que minjan grana e insèctes. Los petits gèrbos que tanben son nocturnes, coma los hàmsters.
Los muscardins que son com las soritz, mes dab ua pèth mès clara e ua coda dab pèth. Qu’ivèrnan e devòran tota sòrta de flors, brots, granas, insèctes e aranhas. Los arrats-taupa africans, per contra, que demoran tostemps dejòs lo sòu. Las soas dents que son plan hòrtas. Qualqu’unes especimèns que culheishen la neuritud, autes que l’emmagazinan e autes enqüèra que la susvelhan. Solament la reina pòt aver hius, e que forman un tipe de colonia mamifèra unica dens lo monde deus roganhaires, e tanben dens los animaus de tota la planeta.
La Redaccion
Aquesta cronica suu Ràdio País :
Fotografia Principau: Stephen Michael Barnet/CC.
