Los mamifèrs qu’an esclòps enlòc de harpas aus pès que son nommats ongulats. Que i a mei de 244 espècias d’ongulats a la planeta, e totas eras son ervibòras. Que i a dus grops màgers. Lo principau qu’ei lo deus artiodactiles, qu’an dinc a quate esclòps aus pès. Son artiodactiles los cèrvis, los bueus, los antilòps, las girafas, los ipopotames, los pòrcs, los camèus e las lamas.
L’aute gran grop d’ongulats que son los perissodactiles, qu’an enter 3 e 5 esclòps a cada pè. Tots los mamifèrs artiodactiles, lhevat los pòrcs e los pecarís, qu’an ua digestion plan particulara. Lo lor estomac qu’ei devessit dens mantua cramba. La neuritud qu’entra dens la prumèra cramba e acerà qu’ei digerida en partida. Puish l’animau regurgita la neuritud e torna a la nhacar abans de tornar a la digerir un còp de mei.
Los cèrvis que son artiodactiles plan coneguts. Lo cèrvi comun e lo dam que’s difusèn a d’abitats com las lanas e los parcs. Los cèrvis que pòden, de faiçon annau, pèrder los còrns. Solament la femelha deu rangièr qu’a vertadèrs còrns. D’un aute costat, los cèrvis que demoran en grops e que huegen lèu pr’amor de daubuns shens plan desvolopats qu’an, com l’audida e l’olfacte.
Tanben los camèus
Los camèus que tanben son artiodactiles. La majoritat uei son domesticats. Que balhan a l’òmi de carn, de lèit, e de pèth. Mes enqüèra i a camèus sauvatges a Mongolia. Que son camèus nommats bactrians. Lo camèu african qu’ei nommat dromadari e solament demoran en Africa e Orient Pròche. Qualcunes qu’estón enviats a Austràlia per l’òmi e demoran au desèrt interior d’aqueth continent.
Lamas, alpacas, vigonhas e guanacos americans ne son familha. Que demoran près de las montanhas de las Andes e qu’an hèra lana. La vigonha, d’ua auta part qu’ei enqüèra sauvatja e hèra protegida. Las girafas que son artiodactiles gigants. Que demoran a la savana africana. Dab lo lor long còth arrivan a çò de mai haut deus arbos. L’ocapi n’ei familha luenhèca. Demora au bòsc, mes hè solament 180 centimètres de hautor e lo son còth n’ei pas autan long coma lo de la girafa. A las patas raiadas, com lo zèbre.
Los sanglièrs son los ancèstres sauvatges deus pòrcs. La siuena forradura qu’ei longa e lo cap poderós. Que n’i a hèra au bòsc europèu e asiatic. Que i a dinc a 7 espècias dont lo facochèr o lo pòrc sauvatge de Sulawesi, en Asia deu sud-èst. Lo pecarí, per contra, demora en America deu sud.
L’ipopotame qu’ei tanben un artiodactile. Que demoran en grop en Africa e que son animaus plan aqüatics. Pendent la nueit que sòrten de l’aiga entà se neurir. I a tanben ua espècia d’ipopotame nan que solament pòt estar trapada au bòsc e paluns de l’Africa occidentau e centrau. Uei ei considerada ua espècia miaçada, pr’amor que solament ne demoran, en estat sauvatge, qualcunes milèrs d’especimèns e pro e lo lor futur n’ei pas briga clar.
La Redaccion
Aquesta cronica suu Ràdio País : https://soundcloud.com/radio-pais/natura-deus-esclops-aus-pes?in=radio-pais/sets/natura
Fotografia Principau: Jans Canon/CC
