Se i a un occitan celèbre pr’amor del sieu amor a la fauna (marina) es Jacques-Yves Cousteau, nascut en Sent Andreu de Cubzac, Gasconha, en 1910 e mòrt a París en 1997. Cousteau tanben es conegut amb lo nom de Comandant Cousteau e totes los occitans, franceses e europèus coneisson lo mai celèbre oficièr de marina a mai de director de cinèma e oceanograf occitan que dirigiguèt durant decadas lo batèl Calyso.
Cousteau nasquèt en Occitània en l’an 1910, en Gironda bordalesa, èra lo filh d’un avocat que lèu descobriguèt l’amor per la mar, a Marsèlha, ont la siá familha anèt a viure. En la decada de 1930 dintrèt a l’Escòla Navala de Brest (Bretanha) e venguèt oficièr d’artilhariá navala en 1933.
En 1936 foguèt enviat al cuirassat Condorcet e comencèt a s’interesssar pel mond sosmarin. En Tolon dintrèt a la mar e poguèt veire de peissum pel primièr còp viu. Alavètz causiguèt viure totjorn jos la mar per poder l’explorar. Cousteau maridèt en 1937 e aguèt dos filhs; Jean-Michel e Philippe, que tanben trabalharián amb el al batèl Calypso.
En 1938 formèt una còla amb Frédéric Dumas a mai de Philippe Tailliez per explorar lo mond sosmarin. Volián trobar un metòde per poder alendar plan jos l’aiga e aital Cousteau dessenhèt un escanfandre autonòm, çò que permetèt a Cousteau e los sieus amics poder explorar plan melhor lo fonz marin en 1942.
Dempuèi 1955 creèt de nòvas patents e amb l’argent ganhat poguèt enregistrar un primièr film cuèrt sosmarin, Épaves. Mai tard realizariá Par dix-huit mètres de fond (A 18 metres de fondària), lo sieu primièr filme documentàri sus la vida marina.
Aprés participar a la guèrra, Cousteau fondèt en Tolon (Provença) lo Grop de Recerca Sosmarina. En 1949 abandonèt la marina francesa e comprèt un batèl, lo Calypso. Dempuèi aquela epòca explorèt totas las mars e oceans de la planeta en tot enregistrar documentaris etologics sus la vida marina del mond.
Pendent aqueles viatges produsiguèt totjorn de documentaris sus la fauna e flòra marinas. Recebèt lo Prèmi de Cinèma de Canas en 1956 pel sieu film Lo Mon del Silenci. Tanben recebèt tres premis Oscar pr’amor d’aquel film e tanben dos autres, Istòria d’un peis d’aur (1959) e Lo Mond sens de Solelh (1964). Al còp, escriguèt divèrses libres sus biologia marina e comencèt a produïre una sèria de television nomenada Lo Mond Sosmarin de Jacques Cousteau, que seriá celèbre a la planeta tota.
Mai e mai celèbre
Cousteau bastiguèt un sosmarin que podiá dintrar fins a mai de 350 mètres de prigondor a l’ocean. En 1965 arribèt als 500 m de prigondor, un fach istoric. En 1957 foguèt causit coma nòu director del Musèu de l’Ocean de Mónegue e lèu venguèt un membre mai de l’Acadèmia de Sciéncias dels Estats Units.
En la decada de 1960 denoncièt lo lençament de daissas radioactivas a la mar e capitèt en solament doas setmanas, pr’amor que lo lençament foguèt arrestat. En 1974 fondèt la Societat Cousteau d’Estats Units, qu’uèi a mai de 100.000 membres. En 1977 Nacions Unidas li balhèt lo Prèmi per la Proteccion de la Natura pr’amor del sieu trabalh al long de tota la siá vida. Encara en 1985 lo president estatsunitenc Ronald Reagan li balhèt una medalha pel sieu trabalh etologic.
En 1979, pasmens, e pendent un viatge a Portugal, lo sieu filh Philippe moriguèt en un accident. Cousteau jamai poguèt o subremontar. En 1988 dintrèt a l’Acadèmia Francesa de Sciéncias. Pendent la decada de 1990 foguèt un ambassador de Nacions Unidas per la proteccion de la fauna marina. Cousteau moriguèt en 1997 e foguèt sepelit en París. Uèi l‘ostal de la familha de Sent Andreu de Cubzac, en Gasconha, a lo nom de Comandant Cousteau per lo rebrembar. Sens Cousteau de milions de mainatges aurián demorat pas jamai estonats davant la fauna marina e aurián pas jamai aimat la vida oceanica de la Tèrra; la màger e pus divèrsa de la planeta, encara uèi lo jorn. E pr’açò l’esfòrç per salvar la mar car sens aquesta e la siá vida sosmarina nòstra espècia es condemnada sens futur. E tot aquò cal o mercejar a Cousteau.
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
