Lo breguin, aqueth peish estonant que i avèva en Euròpa tota pendent la decada de 1970, s’escandihèt drin a drin de hèra fluvis, tanben de la peninsula iberica e deus màgers fluvis europèus abans de l’an 2.000. Los aimants de la natura, totun, son adara plan contents, pr’amor que poiré estar reïntrodusit en fluvi Èbre lèu e dab ajuda economica europèa. E açò qu’ei uei considerat lo peish mei miaçat de tota l’Union Europèa.
Ne hè pas guaire un grop de pescaires que trobè un breguin dens lo fluvi Èbre. Que demorèn estonats pr’amor que se considerava ua espècia escandilhada. Lo peish qu’avèva tanben un cable e un numèro de telefòne. Aprés ac mesurar qu’ac tornèn a l’aiga.
Los pescaires qu’apartienen aus pescaires de la Vièrge de Carmen de la Ràpita, au sud de Tarragona, en Catalonha. Uei i a lo projècte de tornar lo breguin (Acipenser sturio) au fluvi Èbre. Lo breguin qu’estó plan comun en los fluvis catalans adara hè 100 ans. Que n’i avèva tanben en los fluvis Duero, Tajo, Guadiana, Miño e Túria.
En fluvi Guadalquivir que n’i avèva tants bregins que los lors ueus èran balhats coma neuritud au neurissatge. En 1931 qu’estó bastit un barratge. L’adultes poguèron pas migrar entà se reprodusir. Aquò, e la pèsca shens nat contròle poguèron acabar dab aquera espècia.
Enqüèra i avèva breguins au fluvi Duero pendent la decada de 1970. En Guadiana enqüèra resistín dinc a la decada de 1980. Lo darrèr que’s morí en 1992. Au fluvi Èbre tanben i avèva breguins mes tanben s’escandilhèron. Los breguins solament volèvan marchar en naut deu fluvi entà poder póner los ueus. Mes dab mai e mai barratges, que’s hasón enlà au mar e jamei tornèn.
Un peish anadròm
Lo breguin europèu qu’ei un peish anadròm, çò que vòu díser que, com lo saumon, que nèish au fluvi, demora au mar e torna au fluvi entà se reprodusir abans de morir. Quan tròban un barratge e ne pòden pas mei contunhar, se hèn enlà e jamei tornan. Pasèt çò de mateis a tots los fluvis on l’òmi bastí barratges. Barratges qu’adara l’Union Europèa a demandat destrusir. La tòca qu’ei deishar liures au mensh 25.000 Km² de fluvis a tot Euròpa.
Au monde, lo breguin qu’ei classat coma miaçat. Enqüèra i a breguins a Alemanha, País Baish e Reiaume Unit. Tanben trobam los darrèrs especimèns en Garona e Dordonha e Gironda en Occitània. Au fluvi Rioni, en Geòrgia, tanben ne demora un grop petit. Aquò vòu díser que lèu s’escandilharàn pertot.
Los pescaires catalans que capturèn un breguin qu’avèva ua origina aquitana, pr’amor que podèva plan estar qu’aja neishut a Sent Seurin-sus-Eila, en Novèla Aquitània. Acerà ei estudiat e analisat per cercaires. E tanben protegit. En deceme de 2025 qu’estón liurats des d’ailà 43 joens breguins. Qu’avèvan demorat un certan temps au centre d’aqüicultura de l’Institut de Recèrca e Tecnologia de la Ràpita.
Lo prumèr còp que liurèn breguins au fluvi Èbre qu’estó en deceme de 2023. Alavetz lo projècte èra pagat per LIFE. Qu’estón liurats 44 espcimèns. Un an aprés qu’estón reïntrodusits haut o baish 50 individús mei. La majoritat que’s hasó enlà a la mar. Solament qualcunes especimèns demorèn en fluvi Èbre. Mes qualcunes que tornèn divèrses mes aprés.
Lo peissum ei estat tostemps controlat e susvelhat per cercaires. Qu’ei entà los protegir mélher. Qu’ei un tribalh deu Centre d’Estudis deus Fluvis Mediterranèus, un organisme catalan de l’Universitat de Vic e l’Universitat Centrau de Catalonha. Ne vau pas díser qu’an lo sostien de l’Institut entau Desvolopament de las Zònas d’Èbre e los Governaments catalan e espanhòu.
Tanben i ajudèn asimants de la natura occitans e catalans. E, fin finau, los pescaires deu fluvi Èbre. La tòca qu’ei s’i escàder ara ora de har tornar l’espècia hantauma a agueste fluvi. Se aquò pòt estar realizat e s’i escàden o non, pr’amor que dejà ei tard, qu’ei un ahar que cau seguir los proplèus mes. L’iniciativa qu’ei plan bona e que poiré ajudar a crear hòrt mei biodiversitat dens ua region miaçada per l’activitat umana mes tanben lo cambiament climatic.
La Redaccion
Fotografia principau: Aah-Yeah/CC
