Se parlam de roganhaires, podem devessir lo grop, lo màger grop de mamifèrs de la planeta, en dus grops mei petits. Pr’amor que i a grans roganhaires e petits roganhaires. Uei, volem parlar deus prumèrs, los roganhaires grans, d’animaus plan interessants.
Dens d’aqueth grop, donc, qu’i trobam espècias coma los pòrc-espins, los vibres, las chinchillas e los coipús. Tanben i a un roganhaire gigantesc, lo conilh-pòrc de l’America meridionau, quasi autan gran com ua aulha e que demora au bòsc e que’s neureish deus vegetaus près de lacs, fluvis e paluns.
Lo conilh-pòrc qu’a patas palmadas pr’amor que demora hèra temps dens l’aiga. Lo vibre american tanben qu’ei plan gran, pr’amor que pòt arribar plan au méter de longor e lors pés tanben son adaptats a l’ecosistèma aqüatic. Lo pòrc-espin african qu’arriba quasi aus 80 cm de longor.
Atau, lo vibre que talha los arbos entà los har tombar. Se noirisson de la rusca deus medishs. Las autas parts de l’arbo que son usadas entà bastir barratges naturaus en los arrius. Lo lor nis qu’ei bastit dab husta justament aprés lo barratge e que’us protegeish de l’ataca deus predators e tanben deu hred de l’ivèrn.
Pas solament dab husta
Lo nis o bastiment de husta deu vibre qu’ei bastit tanben dab pèiras e pas solament dab husta. An un trauc a la part superiora deu medeish entà deishar entrar d’aire fresc. Quan hè hèra hred, tota la familha de vibres i demorarà dens en tot minjar la resèrva de husta e esperar l’arribada de temperaturas mei caudas.
Un deus trèits mei caracteristics deus vibres qu’ei la soa coda plana. Qu’ei utilizada entà dirigir la direccion quan nada e quan tròba un dangèr, la cóa qu’ei utilizada entà avisar los autes vibres de possible predators.
Los pòrcs-espins, d’un aute costat, que’s pòden devessir en dus grans grops. Los nòrd-americans que demoran, sustot, suus arbos, e la soa coda los ajuda a montar aus medishs. Que’s neureishen de las huelhas e hruta e que son nocturnes. Los pòrcs-espins de la rèsta de la planeta que son tanben nocturnes e que cèrcan neuritud vegetau e que pòden arribar a provocar de problèmas dab las colhitas umanas. Lo dia que dròmen dens lors esconeders.
Lo pòrc-espin ne pòt pas lençar los sons bròcs contra los predators, com ei estat dit sovent de faiçon maishanta. Çò que hèn qu’ei atacar lo predator entà lo provocar de grèvas nafras que pòden arribar a provocar la mort deu predator.
En America meridionau que i tanben los mara. Lo mara d’Argentina que pòt arribar plan aus 75 cm de longor. Las soas patas que son plan longas e que demoran en territòris dab pradas. Quan huegen, que pòden arribar plan a 45 Km/h! Que son parièrs a grans arrats shens coda. Que’s neureishen de plantas e que pòden sautar dinc a 2 mètres de hautor se son en dangèr.
Las chinchillas, d’un aute costat, que son de mei en mei raras dens los lors ecosistèmas, çò ei la region montanhosa de los Andes, en America meridionau. Qualcunes umans que’us an coma animaus de companhia e autes enqüèra que’us caçan entà la lor pèth, que protegeish l’animau deu hred de los Andes. Uei qu’ei considerada la pèth mei suau de tots los mamifèrs deu monde.
Lo coipú qu’ei tanben la darrèra espècia d’aqueth grop, lo grop deus roganhaires grans. Que pòt nadar e qu’ei drin parièr a un vibre, mes la soa coda qu’ei plan diferenta. Que’s neureishen de las plantas aqüaticas e pendent lo dia qu’espèran l’arribada de la nueit dens tunèls devath lo sòu.
La Redaccion
Aquesta cronica suu Ràdio País : https://soundcloud.com/radio-pais/natura-grans-roganhaires?in=radio-pais/sets/natura
Fotografia principau:Denalinps/CC.
