DE DESENAS DE MILIÈRS DE LENGAS, FA SONQUE 1000 ANS
Segon los expèrts, fa sonque 1000 ans, l’umanitat parlava de desenas de milièrs de lengas mas uèi sonque ne demòran 7500. Ara es estada realizada una simulacion qu’a tornat bastir l’istòria lingüistica dels darrièrs 12 000 ans. La conclusion es que lo moment amb mai de lengas es pas gaire luènh.
Se aver, uèi, mai de 7500 lengas sus la planeta encara es susprenent, l’estudi publicat fa pas gaire a Science afirma qu’aquò es sonque una partida pichona del grop de lengas parladas fins a una epòca recenta. Se uèi son parladas de milièrs de lengas, aquò es la resulta d’un declin grèu, ja qu’abans s’i parlava plan mai de lengas.
Lo temps pus primitiu es totjorn restacat amb de populacions isoladas que parlarián mens de lengas. Mas foguèt tot çò de contrari. La situacion foguèt plan complèxa e desboquèt sus un panorama mai pròche del temps actual, ont i aviá de desenas de milièrs de lengas. E fa pas gaire de temps. Segon lo meteis estudi, la melhora situacion se situa entre fa 1000 e 3000 ans, quand comencèt lo declin actual.
Malgrat tot, sonque una ipotèsi
L’estudi emet sonque una ipotèsi, pr’amor que degun pòt demostrar aquel fach o son contrari. Alara, nos podèm demandar: perquè i aguèt mai de lengas dins los tempses preïstorics? Lo fenomèn foguèt lent e durèt de sègles. Foguèron, justament, los cambiaments fonetics o gramaticals que provoquèron de grandas disparitats regionalas e finiguèron que separèron de grops locals pròches.
Aqueles cambiaments menèron a de diferéncias gigantassas. Dos grops isolats pendent de sègles finiguèron qu’aguèron pas pus d’informacion comuna, e aital foguèron de creats sistèmas desparièrs. Las migracions, los isolaments geografics o la fondacion de nòus vilatges ajudèron fòrça a bastir una istòria sens escritura. Fòrça d’aquelas lengas s’escantiguèron sens que foguèsse possible de las rebastir. Per o estudiar, foguèron utilizadas la demografia e l’informacion de mai de 171 societats de caçaires-culheires actuals. Puèi s’ajudèron amb la matematica. Foguèt aital que los cercaires poguèron mesurar quantas comunautats lingüisticas i aviá durant los darrièrs 12 000 ans.
L’imatge final es plan singular. Fa 12 000 ans, i aviá plan mens de lengas qu’a l’ora d’ara. Mas la creissença de la populacion e l’aparicion de nòvas societats entraïnèron un espandiment del nombre de lengas. Plan mai tard, entre fa 3000 e 1000 ans, arribèt lo moment clau: se parlava de desenats de milièrs de lengas dins lo Mond. Fòrça mai qu’ara. La diversitat lingüistica actuala doncas es pas, en realitat, actuala mas recenta. E es lo fruch de la diversitat culturala. La reduccion del nombre de lengas s’accelerèt grèvament sonque alara.
Amb l’agricultura, arribèron d’efièch de vilas e vilatges permanents. E cada comunautat causiguèt una cèrta relacion amb los sieus vesins. La creacion de reialmes, d’empèris e d’estats complèxes provoquèt un màger besonh de còdes de comunicacion comuns. E cèrtas lengas localas comencèron de patir un declin. Mas pas totas. Qualques unas venguèron pus importantas al costat d’autras lengas vesinas. Cèrtas lengas venguèron de mens en mens utilizadas e doncas pus reduchas. E aquò èra dangierós perque podiá menar a l’extincion finala. Lo colonialisme accelerèt aqueste procès. Mas lo procès aviá ja cambiat de direccion plan abans l’arribada dels europèus suls autres continents. Lo colonialisme accelerèt lo procès, mas lo creèt pas.
Amb l’estudi, doncas, podèm conéisser l’evolucion de las lengas dins lo mond, cossí s’organizèron e quin poiriá èsser lo lor futur. Saber quantas i aviá fa 12 000, 3000 o 100 ans es important, mas tanben cal conéisser la tendéncia d’un fenomèn uman que semblariá d’aver una nòrma pròpria segon lo contèxt istoric, la geografia e las personas.
Un article de Christian Andreu
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.
