LO BRITHENIG, LO LATIN BRITANIC ?
A las Illas Britanicas se parlan de lengas germanicas e celticas. Mas quina seriá la situacion lingüistica se lo latin aguèsse enrasigat e evolucionat cap a una lenga romanica coma l’occitan, lo catalan, l’italian o lo francés e aguèsse provocat la desaparicion de las lengas anterioras a la dominacion romana?
L’an 1996 Andrew Smith de Nòva Zelanda desvolopèt una experiéncia amb aquela ipotèsi e lo resultat foguèt lo brithenig, una lenga romanica nascuda a las Illas Britanicas per la conquista romana del territòri e la siuena posteriora evolucion amb lo contacte amb las autras lengas germanicas e celticas parladas a l’archipèl, sustot amb lo galés.
, mas incorporava tanben vocabulari de las lengas celticas vesinas e del meteis anglés. L’influéncia d’aquelas èra sustot importanta en lo domeni fonologic, pr’amor que l’ipotetica lenga romanica nascuda a l’archipèl, manteniá los sons fonetics caracteristics de las autras existentas. Pensam que l’anglés parlat a Escòcia o a Irlanda manten qualques caracteristicas de prononciacion del gaelic. De comparasons de la fonetica del brithenig amb lo galés mòstran de diferéncias. Ne mencionam qualques unas de las mai importantas.
Una lenga amb caracteristicas singularas
Abitualament, a las paraulas en lenga galesa la sillaba tonica es l’abansdarrièra, del temps qu’en brithenig es la darrièra sillaba. En aquela ipotetica lenga existisson fòrça letras que se pronóncian pas coma la r finala de l’infinitiu dels vèrbs o la letra f a la fin de la paraula (amb l’excepcion s’es una ff dobla).
Existisson tres conjugasons, coma fòrça lengas romanicas, amb d’infinitius qu’acaban en -ar, -er, -ir, mas los vèrbs an de besonh lo sieu pronòm per conéisser quina persona verbala es lo subjècte, pr’amor que fòrça desinéncias verbalas càmbian pas segon la persona. Existisson tanben de vèrbs irregulars, sustot los mai utilizats, coma “esser” o “afer” (aver). Tanben l’estructura de las oracions gramaticalas son similaras a las lengas romanicas, subjècte – vèrb- predicat.
La similitud lexicala amb las neolatinas o amb lo meteis latin es evidenta amb paraulas coma “llinghedig” o “llingw” (lenga), nôn (nom), “ag” (aiga), “can” (can, en latin “canis”), “ffog” (fuòc), “morth” (mòrt) o “ciwdad” (ciutat). Malgrat aquela granda preséncia de vocabulari d’origina latina, aperaquí un quatren del vocabulari del Brithenig proven de la lenga galesa.
L’anglés incorpòra tanben una granda quantitat de paraulas d’origina latina dins lo sieu vocabulari, originàrias tanben de la preséncia romana a las Illas Britanicas, mas sustot incorporadas del francés pendent lo regnat del linhatge dels Plantagenet, originàris de la meteissa França pendent l’Edat Mejana.
Aquelas experiéncias lingüisticas ofrisson una importanta vision de la lingüistica, sustot al domeni del contacte tre las desparièras lengas e l’evolucion d’aquelas, pr’amor que remembram que los idiòmas son pas estatics, mas podèm los considerar coma d’organismes en evolucion constanta. Una experiéncia similara es lo venedic amb una supausada lenga romanica nascuda a Polonha.
Un article de Francesc Sangar
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Imatge principala: Sapiéncia/ChatGPT
