Se podèssem revirar era quimica en aulors demorariam totaument estonats pr’amor qu’era sèuva ei un des lòcs damb mès aulors de tota era planeta. Açò ei atau pr’amor qu’es plantes, òc, es plantes, desvolopèren diuèrses defenses quan pateishen ua menaça. Entre aguestes i a es nomenadi COV o compòsti organics volatils.
Es COV des plantes son era manèra qu’an es plantes de demanar ajuda. Foncionen coma se siguessen messatges tactics. Non son solament aromes agradius entà nosati pr’amor que tanben son paraules quimiques des plantes quan declaren ua guèrra, demanen ajuda o encara an era tòca finau de confoner er enemic. Toatument estonant, vertat ?
Passejar peth bòsc pòt tanben voler díder flairar cèrtes aulors que son tipiques deth lòc. Totun, aquest tipe d’aulors an un nòm especiau ; son terpens. Entà nosati, es animaus, son, ena sua majoritat, agradiues, mès entàs insèctes que pòden víer un senhau clar : sò un pin e è resina toxica, non t’apròpes.
Aguest qu’ei eth prumèr nivèu dera coneishuda guèrra quimica des plantes ; era dissuasion. Es plantes sintetizen milèrs de metabolits segondaris utilizadi entà defensar-se. Bèri uns d’aguesti provòquen qu’es huèlhes agen mau gost. D’autes provòquen dirèctament ua mala digestion enes insèctes e bères ues, encara, son plan sofisticades e crèen verins neurotoxics (coma era nicotina deth tabac o era cafeïna deth cafè, que pòden èster mortaus entàs insèctes).
Un crit de socors
Aguesta comunicacion aeriana se debana quan era planta ja ei atacada. Se ua planta ei atacada per ua canilha era planta detècte eth dan fisic mès tanben era saliva der insècte. Alavètz era planta lençe un coctèl de COV en aire. Açò ei un messatge entàs vèspes parasitàries, que tanben flairen era aulor, vòlen entara planta e ponen es sòn uèus laguens dera canilha. Es vèspes son era armada dera planta e aguesta causic cridar-les. Aguest ei un sol exèmple de mutualisme trit trofic (n’ i a fòrça ena natura) e era planta, erbivòr e carnivòr actuen ath còp pr’amor dera quimica.
Ath còp, es plantes vesines tanben an flairat aguest messatge quimic en aire e activen tanben es sòns mecanismes de defensa. Es cercaires nomenen aguest procés espionatge biologic ; es plantes profechen aguesta peticion d’ajuda d’ua planta entà bastir es sues termières quimiques (per exèmples mès tanins enes huèlhes). E hèn tot açò abans qu’era canilha arribe a ua auta planta.
Aguest tipe de guèrra quimica non se debane solament contra animaus. Tanben contra autes plantes. Bèri uns arbes, com es escarèrs (Juglans regia), crèen ua substància quimica coneishuda damb eth nom de juglona a trauèrs des sues arraïtzes e es sues huèlhes. Aguest ei un compost qu’ei, en vertat, un erbicida naturau qu’es arbes deishen quèir en solèr e qu’arrèsta de biais naturau que nat auta planta pògue créisher dejós dera arbe.
Ei atau se com cèrtes espècies d’arbe crèen airaus d’exclusion quan non vòlen èster panades dera neuridura o era aigua pes autes plantes. Ei ua vertadèra guèrra quimica vegetau entà controlar eth territòri e de forma dirècta.
Açò rebrembe qu’es aulors deth bòsc non son solament aulors deth bòsc e pro. Son tanben era resulta d’un camp de batalha organic ena natura. Es plantes donques, pòden èster considerades vertadères estrategues pr’amor deth sòn usatge dera quimica. Non i a movement enes plantes mès òc que pòden defensar-se des autes plantes o animaus. Pr’amor que cada mollecula liberada en aire ei ua decision evolutiua qu’a coma sola tòca era superviuéncia. Un procés qu’era majoritat des umans non coneishèm e que siguec descorbit non hè guaire.
Era Redaccion
Imatge principau: Trinity/CC
