Dejós deth solèr, en bòsc, i a ua activitat intensa qu’enquia non hè guaire ère totaument desconeishuda pera sciéncia. Tota era vida auiem vist es arbes e plantes coma competidors solitàris. Totes es plantes lutaven amassa pera lutz e era neuridura. Totun, era realitat ei fòrça mès complèxa, pr’amor qu’es arbes non son individús isolats, son pèçes d’ua ret organica connectada a trauèrs de quilomètres damb es hius des campairòus. Aué aguesta ret ei coneishuda damb eth nom de Wood Wide Web.
Ua pèça importanta d’aguesta ret qu’ei era micorriza. Eth sòn nom ven deth grèc mykos, que vòu díder campairòu, e rhiza que vò díder arraitz. Ei era protagonista d’ua simbiòsi mutuau que neishec hè ara 400 milions d’annades e que siguec clau entara colonizacion des plantes dera tèrra. En aguesta relacion, eth campairòu capere es rasigues der arbe e entre enes sues cellules.
Alavètz se produsís un cambi biologic fòrça practic ; er arbe, gràcies ara fotosintèsi, a un excedent de sucre (carbòni) qu’eth campairòu non pòt produsir per eth medeish. E eth campairòu ei un explorator deth solèr. Es sòn hius son fòrça mès primi qu’es rasigues e pòden arribar a lòcs on er arbe non arribarà jamès.
Eth campàiròu donques a fosfor, nitrogèn e aigua, qu’ei balhat ar arbe e aguest da sucre ath prumèr. Es expèrts creden qu’un arbe pòt arribar a dar enquiath 30% dera sua produccion d’energia entà contunhar d’auer aguesta ret.
Ua ret estonanta
Era ret siguec descorbida, entre d’autes cercaires, per Suzanne Simard, ua biològa. Aué sabem qu’aguesta ret de campairòus amassa diferents arbes entre eri e enquia d’espècies diferentes. Ei atau se com es arbes se dan ressòrces es uns as auti.
Totun, ei demostrat qu’es especimèns mès vielhs, es que son nomentadi arbes maire utilizen aguesta ret entà enviar neuridura as arbes mès joeni que creishen ara òmbra der arbe maire e que non receben pro lutz entà poder subervíuer solets.
Ei coma se parlèssem de paternitat vegetau, pr’amor qu’açò ajude fòrça es generacions venentes. Era ret non ei, totun, ua ret e pro, pr’amor qu’ei era formacion d’ua grana familha ; se cau, es pins dan carbòni as causses en un sistèma de seguretat sociau ecologic susprenent.
D’un aute costat, se un arbe ei atacat pes d’insèctes o encara un campairòu patogèn, deishe anar cèrts senhaus quimics a trauèrs des micorrizes a sòns vesins. Aguesti senhaus son un avís preventiu, e es arbes comènçen a cerar toxines o hèr mès fòrtes es sues parets cellulars abans dera arribada der enemic. Ei un sistèma immunitàri collectiu de tot eth bòsc.
Aguesta naua vision des arbes e deth bòsc qu’auem ara trinque era vision qu’es arbes competeishen entre eri que dec Darwin. Ena natura donques, era supervivéncia deth mès apte non depen dera competéncia, mès de qui ei melhor restacat damb es auti en aguesta ret de sosten biologic.
Aguest ei un sistèma robust mès tanben fragil quan arriben es umans. Er usatge excessiu de fertilizants quimics e era agricultura destrusisen aguest tipe de ret vegetau soent. Plantar un arbe en un parc o en ua plantacion industriau sense aguesta comunautat de campairòus sosterranhs, hè qu’es arbes demòren sordi e muts, sense eth sosten qu’ajudèc es arbes durant milions d’annades. Son arbes que son fòrça mès vulnerables as malauties e era secada.
Era resulta ei que cau considerar aguest tipe de ret biologica entà cambiar era nòsta pensada. Non i a individús vegetaus en bòsc, pr’amor que, on acabe eth pin començe eth campairòu…E eth bòsc ei, en definitua, un supergorganisme gigantàs. Damb ua intelligéncia qu’ajude es ecosistèmes forestaus a resistir tot çò qu’arribèc durant milions d’annades.
Era Redaccion
