Un deus cants mei celèbres que podem trobar aus bòscs de ribera de Gasconha qu’ei lo deu rossinhòu comun (Luscinia megarhinchos). Qu’ei un ausèth de mesuras petitas que pòt semblar plan umble mes qu’ei lo protagonista d’un deus cants mei beròis de tota la prima gascona. Pr’amor de las soas colors, que demora plan amagat enter las huelhas e brancas deus arbos gascons. Qu’ei un ausèth migrator subsaharian e tanben un biosenhal que lo bòsc gascon enqüèra a ua bona santat.
Lo rossinhòu, qu’apartien a la familha dels muscicapides, un grop d’ausèths plan coneguts pr’amor de la soa agilitat ara ora de caçar insèctes. Que pòt har entre 15 e 16,5 centimètres de longor e qu’a colors generaus cripticas; la peitrina qu’ei bruna e las partidas mei inferioras blancas o grisas. La còda, totun, qu’ei ròia. Los dus sèxes qu’an las medishas colors. L’evolucion que miè aquera espècia d’ausèth a aver aqueras colors entà poder demorar amagat aus arbos. Qu’ei un ausèth que demora tostemps en çò de mai pregond de la horèst, on cèrca hromigas, escarabats, vèrmes e larvas.
Maugrat aquò, lo son cant qu’ei celèbre, pr’amor que pòt realizar mei de 200 tons musicaus diferents. E la poténcia e caracteristicas d’aqueth cant que hèn deu rossinhòu un deus ausèths que pòden estar mélher identificats pr’amor de la soa singularitat. En Gasconha que trobaram rossinhòus en horèsts de ribera de fluvis com Ador, Garona o Gèrs. Mes tanben en airaus dab drin de vegetacion, coma lo Bartas. Ací que pòt bastir aisidament lo nin suu sòu o près d’aqueste. Tanben n’i a près de jardins dab aiga. Mes tostemps luenh de l’ester uman.
Un ausèth migrator
Lo rossinhòu qu’ei un ausèth migrator. La soa origina annau qu’ei subsahariana. En Gasconha donc, solament lo poiram escotar enter los mes d’abriu e seteme. L’ivèrn que demora dens ua zòna situada en Africa, entre Senegal e Kenya. La Liga entà la Proteccion deus Ausèths que mesurè la soa populacion a nivèu francés, en près d’un o dus milions d’individús reproductors. En Gasconha, un territòri hòrt mei petit, que i aurén entre 40.000 e 70.000 cobles. En l’interior gascon, la soa densitat qu’ei hòrt mei baisha que près de la còsta. Ne visita pas jamei las Lanas pr’amor que non i tròba umiditat o neuritud. Armanhac o Comenge, per contra, que son plens de petits arrius dab ua hauta densitat de rossinhòus.
Entaus trobadors, lo rossinhòu qu’èra considerat lo messatgèr de l’amor e la libertat. Jaufré de Rudel o Bernat de Ventadorn lo cantèren plan. E tradicionaument qu’estó tostemps aimat e pas caçat. Segon la legenda, se l’escotam cantar pendent la nueit, qu’ei un mascle que cèrca ua femèlha entà se reprodusir. Se ja n’a trobada ua, ne canta pas mei, pr’amor que vòu demorar amagat deus predators. Lo rossinhòu pateish declins locaus segon la zòna. N’ei pas ua espècia miaçada mes lo mei petit cambiament d’un arriu o fluvi que li pòt provocar la mort. E la fauta de horèsts de ribera. Tanben pateish plan la destruccion de la baisha vegetacion pr’amor qu’alavetz pòt pas bastir lo nin.
Lo cambiament climatic e la calor qu’arrèstan cada còp mei lo rossinhòu ara ora de crotzar lo desèrt african e puish lo Mediterranèu entà ensajar d’arribar a Gasconha. Los insecticidas, que provòcan la mort de milèrs d’insèctes, la soa neuritud principau. Non cau pas díser que pateish plan la sequèra, coma la sequèra actuau que pateish, uei, Gasconha. La fin de l’espècia qu’entrainaré ua vertadèra catastròfa ecologica. E la pèrta d’un deus personatges deu monde de la fauna gascona mei aimats. Mes si defenem los fluvis e espacis umides e la baisha vegetacion de la horèst, que poiram contunhar de l’escotar cada prima, adara, e tostemps.
La Redaccion
Imatge principau: Wikimedia Commons/CC
