Fa gaireben 40 000 ans, nòstra espècia, qu’encara demorava en de baumas e d’abrics a Euròpa, e pintava de cavals, de leons e de rinocèros, grabava d’animals en d’evòri, fabricava d’ornaments e, benlèu, jogava de musica. Èran los primièrs artistas d’Euròpa? La responsa, pasmens, es plan complèxa.
Fa 35 000 ans, en un abric occitan, un pichon grop d’umans i demora una nuèch d’ivèrn. I a un fuòc, un adult talha la pèira e un autre un tròç d’òs mentre un mainatge o espepissa tot. Lo trabalh jornadièr includís perforar dents per ne far d’ornaments e dessenhar amb carbon d’animals sus la roca. Forman partida d’un istòria preïstorica plan occitana; l’Aurinhacian.
Un nom que ven d’Occitània
Per comprene melhor aqueste periòde de la preïstòria occitana cal visitar lo Musèu de L’Aurinhacian, situat al polit e simpatic vilatge d’Aurinhac, en plen Comenge. Aicí, en 1852, foguèt descobert un abric preïstoric (que tanben pòt èsser visitat) que venguèt un dels jaciments pus importants pels paleoantropològs dels sègles XIX e XX.
Pr’amor qu’es un musèu plan polit que permet comprene quinas descobèrtas foguèron estudiadas per Edouard Lartet, e que contribuïguèron a definir un ensems arqueologic que, pauc a pauc, foguèt reconegut tanben en d’autras regions d’Euròpa. Lo periòde preïstoric venguèt una de las principalas culturas arqueologicas del Paleolitic superior; l’aurinhacian. Mas l’Aurinhacian es plan màger qu’Aurinhac.
Car tre ara fa aperaquí 43 000 e 35 000 ans, de populacions de Homo sapiens arribèron a desparièras regions d’Euròpa. Los arqueològs reconeisson en aquel grop cèrtas practicas e tecnicas semblantas, que permeton de parlar d’Aurinhacian.
L’imatge pòt demorar simple, mas es mai complèxa. Los aurinhacians foguèron pas un pòble omogenèu, parlavan pas la meteissa lenga e demoravan en Euròpa tre l’Atlantic e los Carpats (e mai enlà encara pr’amor que tanben i a un aurinhacian asiatic). Sonque es una categoria arqueologica que parla de tecnicas, objèctes e practicas semblablas e pro.
Perqué avèm trobat tants objèctes e practicas comunas aurinhacianas per rapòrt a d’epòcas anterioras ? D’efièch, aquestes venguèron multiplicats, amb de dents d’animals e cauquilhas perforadas e talhadas. Tanben foguèron trobats centenars d’òsses e d’evòri que representan figuras umanas.
Un dels objèctes pus celèbres a coma origina Hohle Fels, en Alemanha. Es una pichona figurina femenina talhada amb d’evòri de mamot e datada de mai de 35 000 ans. Es una de las representacions figurativas umanas mai ancianas conegudas. Es la celèbra Venus de Hohle Fels. Un autre es lo celèbre Òme-Leon, tanben creat en tèrras d’Alemanha.
Crear una figura vòl dire tanben l’imaginar, ne causir la matèria, mestrejar la tecnica e aver de temps per poder tot aquò far. L’arqueologia confirmarà lo gest, mas pòt pas jamai tornar bastir lo sens. Es aquò una figura d’art ? Podèm parlar de las primièras formas d’art de nòstra espècia ?
Aurinhac, en mai d’aquò, permet sortir de la vision romantica d’una preïstòria reducha a de baumas. Pr’amor que los Aurinhacians èran dessenhaires, mas atanben caçaires e culheires. Fabricavan d’otisses, trabalhavan la pèira e l’òs, bastissián de campaments e s’ocupavan dels mainatges e los pus vielhs.
A Regismont lo Naut, a Pòlhas, en Erau, los arqueològs an estudiat un campament aurinhacian clau de plen aire, pr’amor que permet comprene la vida aurinhaciana en defòra de las baumas. Es pas cap granda galariá amb dessenhs, mas sonque un grand fuòc al torn del qual totes manjavan. Tanben foguèron trobadas de pèiras talhadas, de foguièrs…
Aquò remembra que l’Aurinhacian foguèt una societat abans d’èsser art. En aqueles campaments s’i trabalhava, s’i menjava, s’i dormissiá e tanben i foguèron balhadas de tecnicas. En un autre site, tanplan occitan, a l’Abric dels Batuts, a Pèna, en Tarn, divèrses foguièrs confirman un temps plan long amb una transmission de la sapiència contunh, car i foguèt ensenhada una tecnica que demorèt sègles.
E arribam a una de las caracteristicas umanas pus importantas: la transmission de la cultura. Que tanben se debanèt amb de musica. De musica ? Òc, de musica, car a las baumas aurinhacianas de Hohle Fels e d’autres sites del Jura de Suàbia (alemand) i foguèron descobèrtas de flaütas realizadas amb d’òsses d’aucèl o d’evòri.
Una flaüta es un objècte extraordinàri. Cal saber la crear e puèi la far sonar. La musica es pas dins l’objècte. I a primièr lo gest uman de la creacion e puèi arriba lo son. E pr’açò cal qu’un musician ensenhe un autre a jogar la flüta. Sonque aital una melodia pòt demorar memorisada. E transmesa. Pasmens, coneissèm pas com èra aquela musica.
A la bauma de Chauvet, en Ardecha, i a tanben un dels sites d’art parietal pus importants del Paleolitic superior europèu. Las datacions parlan de 36 500 ans. Un site atanben aurinhacian. A las siás parets i a representats cavals, bisonts, mamots, rinocèros, ors e grands felins amb un dessenh unic.
Foguèt usat carbon e de pigmentes roges, per gravar en relèu a la ròca naturala. Qualcunas figuras sembla que profechan l’irregularitat del relèu per balhar una impression de màger volum. Son representacion mai realistas. Pr’amor que lo mestratge es total dempuèi los primièrs dessenhs. Foguèt pas un art qu’evolucionèt. Ja èra extraordinàri amb las primièras figuras e pinturas.
Foguèron los Aurinhacians doncas, los primièrs artistas d’Euròpa ? Poiriá èsser, mas l’Aurinhacian es unic pr’amor que l’art e lo simbolisme (en nòstra espècia) exisitissián pas. Los neandertalians tanben aguèron de comportaments simbolics. E los primièrs Homo sapiens tanben abans de la siá arribada a Euròpa. Es pas doncas cap creacion nòva de l’art.
Benlèu es melhor lo difinir com un moment ont i a d’innovacions tecnicas, expressions simbolicas e practicas socialas, combinadas de manièra nòva e poderosa. Son entre los primièrs artidtas, los aurinhacians. Òc, mas foguèron pas los primièrs. Figuras, sons, pinturas, mostran una tecnica, una emocion, una istòria. E aquò es plan mai qu’una tecnica arqueologica
Car quiòc que foguèt una cultura cumulativa. Una cultura capabla de permetre a la seguenta hgeneracion de repetir causas. E tot aquò comencèt en un luòc d’Occitània, a Aurinhac. Tanben a Pòlhas, a Pèna, a Chauvet. A Hohle Fels, un mond uèi desaparegut, qu’encara permet imaginar cossí demoravan los primièrs umans modèrns arribats a Euròpa fa milièrs d’ans. E imaginar cossí cantavan, pintavan, manjavan e dormissián. Pr’amor de lors imatges, las celèbras imatges aurinhacianas.
Que podèm trobar al Musèu de l’Aurinhacian, a Aurinhac, en Occitània. En un endrech plan polit, una bastida nova, amb d’informacion plan interessanta sus aqueles òmes, lors tecnicas e la fauna e flòra d’aquela epòca (malgrat que fòrça objèctes sián a Tolosa o París). E la librariá del musèu es d’aquelas plan interessantas. Tanben lo personal, plan simpatic e educat. Pet tot aquò recomendam una visita se volem comprene melhor una epòca passada que formèt la nòstra manièra de pensar e qu’encara demora uèi lo jorn.
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
