Maugrat qu’ei vertat que la diversitat d’espècias animaus e tanben vegetaus pateish ua grèva crisi pertot i a daubuas notícias qu’enqüèra balhan un drin d’espèr sus l’environament. E ua d’aquestas que vien de l’estat espanhòu. Un article publicat a la revista Quercus confirma ua lenta mes graduau creishença de la preséncia de l’ors brun en daubuas montanhas deu nòrd-èst iberic.
Ei atau com se podó saber que l’ors brun e la soa populacion au nòrd de l’estat espanhòu vad de mei en mei principau. Que i a dinc a 85 espròvas navèras de la preséncia d’aquera espècia en dehòra deu son abitat abituau. E aquò que demostraré ua expansion de l’espècia entre las annadas 2012 e 2025.
Las espròvas qu’estón confirmadas dab espepissaments dirèctes, registres au bòsc o enqüèra damnatge a arbos o colonias d’abelhas. E aquò que demostraré que l’ors brun a ua estenuda adara màger justament pr’amor que viu en aqueras estenudas.
Atau, l’article confirma que i a ors bruns dens daubuas zònas de Cabrera, en Leon, on jamei abans estó vist abans, mes tanben en Sanabria, ua zòna de Zamòra, o enqüèra en d’autas estenudas deu nòrd-oèst de Zamòra e enqüèra lo sud-èst de Galícia, on l’ors brun patic l’escandiment hè decadas.
L’arribada a Galícia
Un deus aspèctes mei positius d’aquesta notícia qu’ei la preséncia, o melhor dit, l’arribada de l’ors brun a Galícia, on hè decadas que dessapareguèt. Mes tot sembla confirmar que l’ors brun difusè lo sòn territòri permanent deu Cantabric cap ad aquera comunautat autonòma espanhòla. E los ors que i arribèn n’èran pas de visita mes de faiçon permanenta.
Totun, perqué arribè l’ors brun a Galícia e Leon quan pateish un grèu declin en autes territòris europèus ? Los expèrts afirman que la populacion d’ors bruns cantabrics podó dessaparéisser totaument pendent lo sègle XX, mes que la soa proteccion legau actuau ajudè plan la populacion a se recuperar.
Atau, l’ors brun deu nòrd espanhòu viu adara en territòris segurs e protegits, on la caça ei totaument defenduda. L’abitat tanben estó suenhat e shens practicament nat caçaire, çò de mei normau qu’èra ua recuperacion deu nombre d’individús que i demoravan.
Uei donc, i a mei ors bruns joens en aqueth territòri. Mes la majoritat de las estenudas son dejà aucupadas per autes ors bruns adults. E los ors bruns joens qu’explòran mei territòri navèth on víver. Que seré la causa darrèra de la preséncia d’ors adara a la Cabrera leonesa o enqüèra en Sanabria, on n’i avèva pas abans.
Tots aqueths territòris que son montanhós, dab ua densitat d’umans plan baisha. Tanben i a hèra bosc e aquò que vòu díser hèra neuritud entaus ors. Se, a mai d’aquò, i a ua màger proteccion e ua hèra baisha caça, qu’ei plan normau ua recuperacion de l’espècia. La bona notícia ei que, los ors deu Cantabric, on dejà demoravan, e los ors deus territòris navèths adara dejà son mei de 400 especimèns.
Segon Javier Duran, cercaire espanhòu deu CSIC, la proteccion europèa actuau « que poiré provocar ua expansion d’espècias com l’ors pr’amor que las condicions adara son hòrt mei favorablas qu’abans e la conservacion de tota la soa populacion que serà mei bona ».
Mes la preséncia de l’ors brun tanben entraina la preséncia d’un carnivòr gran dens aqueras zònas navèras. L’ors brun qu’ei omnivòr, mes que tanben pòt atacar autes animaus se a hèra hami. Aquò que crearà, de segur, fòrça problèmas dab autas espècias animaus e tanben dab la nosta espècia.
Lo damnatge aus bornats d’abelhas donc adara se debanaràn mei sovent e aquò que poiré provocar lo refús deus abitants de las zònas navèras. E aquò qu’entrainarà tanben navèras situacions que l’administracion e los cercaires deuràn gestionar plan.
Justament pr’açò los autors de l’article demandan que cau s’anticipar dab mesuras preventivas, d’argent entà balhar aus abitants que patín de damnatge e tanben mantua campanha d’informacion entà demostrar aus abitants d’aqueus territòris navèths qu’umans e ors pòden víver amassa e qu’enqüèra son un benefici entà tot l’environament, tanben entaus umans.
La Redaccion
Fotografia principau: Pxfuel/CC
