Ne hè pas guaire setmanas parlavam de la familha deus felins, en çò deus mamifèrs, Mes uei que volem parlar d’ua auta grana familha d’animaus, los canids, qu’includeish vops e chacaus mes tanben totas las raças de cans descendentas deu lop gris.
Los canids que son carnivòrs agiles e hòrts, dab longas patas entà córrer, e perseguir presas, poderosas maisèras e ua audida e odorat extraordinàris pr’amor que pòden aulorar quauquarren dinc a 10.000 còps mes que l’èster uman. Lo mòrre deus canids qu’ei long, las harpas ne’s pòden pas amagar e demoran, sovent en grop, çò que vòl dire que son animaus sociaus. Solament la vop demora sola. Que cau soviéner que, las iènas tanben son canids.
Atau, los cans, que pòden caçar plan luenh d’on demoran, pr’amor de las soas patas. La caracteristica mei importanta deus canids, ara ora de caçar, qu’ei la resisténcia, pr’amor que seguissen la presa pendent òras e òras e l’atacan quan ei fatigada. Atau, los canids pòden perseguir ua presa pendent quilomètres e quilomètres dinc a que la presa pòt pas mei e la pòden atau caçar. Pr’amor que totes los canids son carnivòrs, maugrat que qualcunes, coma la vop, tanben son omnivòras. Lo principau canid deu monde qu’ei lo lop gris, que pòt aver ua longor de dinc a 130 cm shens la coda.
Lo lop gris demora en horèsts isoladas a la tundra e las montanhas, luòcs on pòt huéger de l’òmi. Solament minja carn, mes aquesta qu’ei plan divèrsa (soritz mes tanben cèrvis, conilhs mes tanben bueus). Tanben minjan carronha, grana e hruta. Lo canid lo mei difusat en America deu nòrd ei lo coiòt. En America deu sud, per contra, qu’ei lo lop de crinièra dab uas patas plan longas estonantas.
L’origina deus cans actuaus
Lo lop gris qu’ei uei ancèstre de totas las raças de can domèstic actuau. Totas apartienen a ua sola espècia ; Canis familiaris. Segon mantun estudi, los prumèrs cans qu’arribèn deu lop gris adara hè, haut o baish, 10.000 ans . Dilhèu la fòrma mei primitiva de can qu’estó lo dingo australian actuau. Los cans mei sauvatges que i a uei a la natura son los cans sauvatges africans, que demoran en grop e caçan grans mamifèrs.
La vop, per contra, qu’ei un deus autes canids mei celèbres. Qu’ei ua espècia plan timida que segueish la prèssa pendent òras. La vop ròia qu’ei plan adaptadera e que pòt víver a costat de l’òmi, tanben en vilas e vilatges. En estiu, que minja ueus e roganhaires, e a la davalada, hruta e granas, conilhs e lèbes joenas.
Lo chacau, d’un aute costat, qu’ei drin màger que la vop (dab 1 mètre de longor). Demora en grop e caça mejans e petits mamifèrs en Africa. Se parlam de canids carronhaires, que cau parlar de iènas, carnivòrs poderós. Que son plan agressivas e que caçan en grop . Las lors maisèras que son las mei hòrtas de la planeta au monde animau. E qu’ajudan a netejar lo sòu african d’animaus morts. Ua ièna que pòt minjar tanben la pèth e l’òs de la presa. Que son autan poderós quan atacan que ne los leons gausen crotzar lo lor camin.
Atau, los canids, uei, que forman un grop dab totes los cans domestics deu monde, los lops, los coiòts e dingos, cinc espècias de can sauvatge african, lo lop d’America deu sud, quate espècias de chacau en Africa, Asia e Índia e 21 espècias de vop a tota la planeta e tanben quate espècias de ièna, que demoran en Africà mes, de faiçon estonanta, tanben en Asia.
La Redaccion
Fotografia principau : Emilianofelicissimo/CC
