La familha deus orsids qu’ei ua familha de mamifèrs que son, sustot, carnivòrs. Atau, e maugrat que se un ors tròbe un cèrvi, un ausèth o peissum lo minjarà, tanben mingen heruta e larvas, mèu d’abèlha, grana e rasics. E se tròban un animau mort e an hèra hami tanben minjaràn carronha. Aquò vòu díser que son mei omnivòrs que carnivòrs. Los ors qu’an dents puntudas e maisèras solidas. Que son animaus plan hòrts e qu’an granas patas. L’ors lavaire qu’ei ua espècia d’ors hèra petita e que sembla mei un can e non un ors. Que demoran en America. Lo panda petit qu’ei tanben parièr a l’ors lavaire mes demora en Asia orientau. Lo panda gigant n’ei familha pròcha e quasi dejà non n’i a en la planeta.
Un ors qu’ei un mamifèr que pòt semblar brave e dolç. Las espècias màgers d’ors son plan hòrtas e massiuas e pòden pesar centenars de quilogramas. Que son plan perilhosas entà l’òmi e tanben enqüèra se trobam ua femelha dab un orson petit. Fins ne hè pas guaire, los ors èran caçats pertot pr’amor de la soa forradura mes uei, au mensh en Euròpa, que son plan protegits. Los ors tanben estón caçats pendent sègles entà protegir lo neurissatge e tanben entà practicar lo spòrt. Dilhèu pr’açò, uei, la majoritat d’espècias d’ors que demoran amagadas dens las regions mei isoladas de la planeta. Qu’ei mélher atau, pr’amor que son animaus plan perilhós.
Divèrsas espècias
L’ors blanc polar qu’ei ua de las màgers espècias d’ors deu monde. Uei qu’ei ua espècia miaçada d’extincion pr’amor deu cambiament climatic. Dinc ara lo son pelatge qu’ajudava plan l’espècia a caçar, mes adara que i a de mensh en mensh glaç e hèra especimèns que’s hasón enlà mei au sud de l’artic e que comencèn de’s mesclar dab autas espècias d’ors entà ensajar de subervíver. Ne vau pas díser que los cercaires dejà avisén qu’ei ua espècia que poiré dessaparéisser en solament qualcunas decadas e que lo crotzament de duas espècias d’ors provocarà la neishença d’ua espècia navèra d’ors lèu. A Malàisia que trobam tanben ors negres dab granas aurelhas e tanben granas pautas. Que son plan agressius, hèra arboricòls e son animaus que minjan larvas, hruta e grana e que demoran la majoritat del temps suus arbos. Se un tigre ne tròba un que’n huei lèu.
Tanben i a petitas espècias d’ors au sud asiatic que’s neureishen de hruta, termits, ausèths e mamifèrs. Que son coneishuts dab lo nom d’ors deus cocotèrs. En Alaska e Canadà i a lo terrible ors grizzly, mes tanben l’ors Kodiak e l’ors d’Alaska. Totas tres espècias que son gigantescas. L’espècia europèa, l’ors brun, qu’ei la mei petita de totas e demora isolada aus Aups, los Carpats e los Pirenèus. Tanben ei un orsid lo petit raton lavaire, un celèbre carronhaire nocturne d’America deu nòrd que minja peissum, granòlhas, ueus, hruta e grana. Tanben ei omnivòr. Los ratons lavaires an com familha dirècta lo coatí de l’America centrau e meridionau. Lo coatí qu’ei, sustot, insectivòr.
D’un aute costat, lo panda gigant chinés qu’ei, uei, plan rare a la natura. Solament ne demoran mensh de 1.000 especimèns en estat sauvatge. Que minja bambó 15 òras cada dia. Lo son cosin, lo panda petit, a ua dièta mei divèrsa. En totau, donc, a la planeta que i a uei 7 espècias d’orsid com l’ors polar, l’ors brun e l’ors indian, mes tanben dinc a 17 espècias de raton lavaire e de panda dont lo coatí e lo kinkajú, mamifèrs tostemps estonants e que cau suenhar se non volem patir la soa extincion lèu.
La Redaccion
Fotografia principau: YellowstoneNPS/CC.
