La vila de Roma bastiguèt un dels empèris mai grands de l’istòria de l’Umanitat. Mas aquela aventura comencèt quand Roma èra una pichona vila de la region del Laci. Doas istòrias legendàrias explican la fondacion de la nomenada “Vila Etèrna”.
Enèas èra lo prince de Dardania e un eròi de la guèrra de Tròia (probablament pendent los sègles XII o XIII aC) que fugiguèt après la destruccion de la vila acompanhat de la siuena familha. Segon la legenda, dins tanben l’acompanhava lo sieu paire Anquises, un òme grand a qui Enèas volguèt pas abandonar. Pendent lo viatge cap a la Peninsula Italiana la siuena femna moriguèt, e a la region del Laci, se maridèt amb Lavinia, la filha del rei Latinus. La majoritat de l’informacion d’aquel mite proven de l’epopèia “L’Eneïda” escricha pel grand escrivan roman Virgili lo sègle I aC.
Segon qualques tradicions foguèt lo meteis Enèas qui fondèt la vila de Roma, mas segon d’autras legendas foguèron los fondators los sieus successors los fraires Romul e Rème, alatats per una loba nomenada Lupèrca. Volián fondar una vila, mas divergissián sus l’emplaçament, Romul preferissiá lo Mont Palatin e Rème lo Mont Aventin.
Una lucha frairala
Los dos fraires decidiguèron que la decision finala seriá del fraire que vegèsse mai de voltors al cèl. Rème ne vegèt sièis e Romul dotze. Aquel establiguèt los limits de la futura vila e ordenèt que degun traspassèsse aquelas frontièiras, mas Rème transgrediguèt l’òrdre. Los dos fraires luchèron e Rème moriguèt per las nafraduras recebudas.
Fin finala, Romul sepeliguèt lo sieu fraire e i fondèt la vila amb una derivacion del sieu nòm, Roma, segon qualques cronicas posterioras lo jorn 21 d’abril de l’an 753 aC. Lo calendari roman datava los faches istorics dempuèi d’aquel jorn.
Mas abandonam ara las legendas e parlam d’istòria. Lo territòri de l’actuala Roma nasquèt de l’union amb una estructura federala de sèt puèges (o monts) de la region del Laci, qu’èran abans sèt pòbles independents e poblats per de tribús desparièras. Èran lo Palatin, segon la legenda ont Romul fondèt la vila e ont trobam las mòstras arqueologicas mai ancianas, lo Capitòli, que venguèt lo centre religion e politic de la vila, l’Aventin (sustot poblat pels “plebèus” e èra tanben lo quartièr comercial) e quatre puèges mai que venguèron tanben de quartièrs de la vila, qu’èran lo Celi, l’Esquilin (amb lo màger territòri), lo Viminal (amb lo mendre territòri) e lo Quirinal (ont i demoravan los mitics sabins).
Supausam que la tòca d’aquela federacion foguèt lo besonh de dispausar d’una màger fortalesa militara amb l’union davant possibles atacas exterioras. Qualques cronicas parlan del govèrn de sèt monarcas en aquel periòde tan ancian, mas aprés Roma evolucionèt vèrs una estructura republicana (e a la fin del sègle I aC cap a una d’imperiala). Començava l’istòria d’un dels empèris mai fascinants de l’istòria.
Un article de Francesc Sangar
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Imatge principala: Sapiéncia/ChatGPT
