Home DIVÈRSES AUSÈTHS DE DE GASCONHA (5) LA MARCHAGA
AUSÈTHS DE DE GASCONHA (5) LA MARCHAGA
0

AUSÈTHS DE DE GASCONHA (5) LA MARCHAGA

0

La margacha, tanben nommada maragaça, marganh o caboçapiga (Lanius senator) qu’ei un ausèth plan miaçat de Gasconha. Qu’ei dilhèu un deus mei miaçats, pr’amor de la soa populacion totau actuau en aqueth país. Totun, tanben ei ua de las meravilhas mei estonantas de l’ornitologia gascona actuau pr’amor deu tipe de caça que practica.

La marchaga a Gasconha coma un deus sons limits septentrionaus los mei extrèmes. Qu’ei un ausèth petit de la familha dels passerifòrmes, que pòt estar lèu identificat pr’amor d’un cap de color brun ròge plan intens, ua masca negra e ua esquia caracteristica, que causeish lo territòri segon l’epòca de l’an pr’amor que tanben viatja au sud de Sahara quan n’a besonh.

Se abans Gasconha èra un territòri ideau entà se reprodusir, adara la marchaga que poiré considerar que çò nòste ei un paisatge ostile e trincat briga favorable entà la soa reproduccion. Pr’amor que la tradicionau separacion vegetau deus camps adara vienó cambiada en un sens fin de petits camps barrats dab barrèras de hèr. Aquò qu’entrainè ua màger distribucion mès mei irregulara. E solament demora acerà on la diversitat estructurau deu lòc ei pas enqüèra venguda destrusida per l’agricultura industriau.

Ua de las zònas dab mei marchagas qu’ei Gèrs, pr’amor qu’enqüèra i an grans camps de coltius e zònas dab vinha, mes pas guaire granas. E los pueis deu lòc que son ideaus entad aqueth ausèth beròi. Que son lòcs clau enqüèra entad aquera espècia los vilatges de Condòm, Vic de Fezensac e Leitora, on enqüèra se pòden véder especimèns de marchaga dab regularitat, près de camins e vinha vielha. Tanben ne traparam mei au nòrd, en zònas de transicion aus departaments d’Òlt e Garona e Tarn e Garona, mes tanben en vilatges coma Nerac o Castèlsarrasin, territòris dab un drin de horèst obèrt.

Regions obèrtes

La marchaga, per contra, n’ei pas briga vista en regions dab horèst barrat coma Lanas, on pòt pas trobar ne pueis ne luòcs des d’on susvelhar las presas ne la neuritud que caça. Tanpòc ei un ausèth de montanha, la marchaga, e traparam pas guaire individús en Pirenèus. Las darrèras regions on ne podem trapar que son las vilas de Tarba e Sent Gaudenç, on cèrca temperaturas mei hautas e secas pendent l’estiu.

La soa situacion, pr’amor de tot aquerò, qu’ei critica. Pas solament en Gasconha o l’estat francés, mes a tota Euròpa occidentau. Segon la Liga entà la Proteccion deus Ausèths, en Gasconha solament i aurén enter 150 e 300 cobles reproductors. Que son chifras dramaticas que representan ua pèrta de mai deu 60 % de la populacion solament las darrèras duas decadas.

Atau, se abans la marchaga èra un ausèth plan comun en vilatges coma Marciac o enqüèra Miranda, uei los nuclèus reproductors d’aquera beròja espècia que son adara mei e mai trincats e aquò que vòu díser qu’ei ua espècia vaduda rara. Pr’amor que las colonias de marchagas demoran isoladas uas de las autas e aquò reduseish e plan la soa genetica.

Qu’ei aquera reduccion genetica çò que provòca ua mendra resiliéncia de las marchagas davant malaudias o cambiaments environamentaus grèus e que poiré provocar lo son escandilhament totau en vilatges dab mei pression umana.

Totun, qu’ei l’etologia e la conduita de la marchaga ua de las caracteristicas mei importantas entaus expèrts. Maugrat las soas mesuras plan petitas, qu’ei un ausèth que caça presas petitas d’ua faiçon estonanta. Que pòt estar considerada donc coma un predator que s’amaga au som deus pueis o brancas deus arbos o enqüèra pals de telefòne entà susvelhar lo territòri a la recèrca de neuritud.

La marchaga qu’ei un ausèth plan territoriau.

D’ailà la marchaga susvelha plan lo movement d’insèctes coma los sautaprats, los griths, los escarabats e autas espècias d’insèctes entà subervíver. Que son la basa de la soa dièta pendent l’estiu. Quan la presa ei trapada, ataca lèu e la captura dab lo bèc. Puish miarà la presa morta a un arbuste e empalarà la presa morta en un bròc deu medeish. Acerà la poirà minjar aisidament au moment o mei tard.

Las harpas e lo bèc de la marchaga que son plan poderosas e qu’ei atau com pòt empalar las presas en un bròc d’un arbuste. Pas guaire sovent, mes aquò tanben se pòt debanar, hè aquò tot parièr dab lausèrts o enqüèra petitas mirguetas. Tanben pòt aquò tanben har dab las puntas de hiu de hèr que barran los camps.

Aquò qu’ajuda la marchaga a poder copar mélher las presas e tanben demorar com ua resèrva entà un aute moment dab pas tant de neuritud, coma l’ivèrn o los dias dab ploja. Mes tanben ei un clar senhau enviat ad autes mascles qu’aqueth territòri ei dejà proprietat d’ua marchaga adulta.

La marchaga qu’ei un ausèth plan territoriau pendent l’epòca de zèle. Los mascles que lutan plan entà deféner lo territòri e tanben que vòlen deishar clar las hémias que i pòden entrar entà se reprodusir. Las presas mortas empaladas en bròcs deus arbustes tanben son la lor faiçon d’aperar l’atencion a las medishas. La hémia, se accèpta lo territòri navèth e lo mascle, que ponerà ueus a la fin deu mes de mai, aprés bastir un nin en fòrma de copa amagat aus arbustes. Acerà que ponerà enter 4 e 6 ueus.

Mes las miaças que pateish la marchaga que son de mei en mei màgers en Gasconha. Que’s poiré escandilhar lèu se ajudam pas l’espècia. Shens separacions vegetaus enter los camps, açò ei destrusir dirèctament las platafòrmas usadas entà ensajar de trobar neuritud, mes tanben los lòcs on pòt bastir lo nin o enqüèra empalar las presas.

En regions coma lo replanat d’Aush o la vath de Garona, la marchaga ne pòt pas mei estar vista pr’amor d’aquerò. E ne vau pas díser que l’usatge de pesticidas, erbicidas o enqüèra insecticidas, ajuda briga aquera beròja espècia. Dab hòrt mensh insèctes, la marchaga demora shens neuritud e o se’n va o es moreish. Mes las joenas marchagas qu’enqüèra son aus nins ne pòden pas huéger quan i a pas insèctes. E qu’ei plan grèu entad aquera espècia. Pr’amor que’s moreishen totas.

Un auta miaça ei quan un camp dèisha d’estar un camp entau neurissatge pr’amor que i creish l’èrba sauvatja e acerà la marchaga ne pòt pas trobar insèctes. E lo cambiament climatic tanben ei ua auta miaça entà la marchaga. Qu’ei ua espècia mediterranèa plan adaptada a la calor mes la sequèra grèva gascona actuau que miè a ua vegetacion plan seca e las tempèstas plan violéntas destruison lèu tots los nins de marchaga d’ua region. Fin finau, de mensh en mensh especimèns migran des deu Sahel african pr’amor deu cambiament environamentau.

Un deus noms mei usats entà la nommar en gascon qu’ei escorxa-gripe, escorça-gripe o escorça-bistorta. A Gèrs e Nauta Garona tanben ei coneishuda dab lo nom de tira-visca e en Aran caboçapiga. Aquera diversitat de noms qu’entraina ua hèra estreta relacion enter los paisans gascons e la marchaga.

Tradicionaument trobar lòcs dab hèra insèctes empalats que volèva díser qu’èra un ausèth crudèu. E los paisans desián aus mainatges que se trincavan lo nin d’ua margacha, los bròcs de la horèst que vierén mei longs e podoants.

Totun, la vision actuau qu’avem de la marchaga qu’ei hòrt mei positiva pr’amor qu’ei un aliat beròi deus paisans contra los insèctes. La marchaga qu’ei donc un beròi aliat noste contra los hlagèths. E, se l’ajudam pas, adara qu’ei en situacion critica, l’escandilhament de l’espècia qu’ei segura en drin de temps, au mensh en Gasconha. Çò que seré ua tragèdia ecologica grana. Mes enqüèra podem o har.

La Redaccion

Christian Andreu Nasquèt a Barcelona en 1972, estudièt jornalisme a l’Universitat Autonòma de Barcelona e son especialitat es la politica internacionala. Parla uech lengas dont l'occitan. A publicat lo libre Art i Lletres a Horta-Guinardó e a collaborat totjorn amb de jornals catalans, bascos e occitans coma La Veu del carrer, El Punt, Egin, A vòste e Jornalet. Es maridat, a dos enfants, Jana e Roger, e demòra a Reus.