PARLEZ OCCITAN! SOYEZ COURAGEUX! (PARLATZ OCCITAN! SIATZ VALENTS!)

Qualques generacions d’occitans (e de bretons, e de còrses…), quand dintravan a l’escòla, trobavan una aficha amb lo lèma “Parlez français. Soyez propres.” (Parlatz francés. Siatz nets.). Una proïbicion de parlar la pròpria lenga que provocava un estigma e l’idèa de parlar una lenga de segonda categoria (un patués). E malurosament fòrça occitans cresquèron amb aquela idèa. Pendent la Revolucion, un estudi explicava que solament un de cada sièis abitants del Reialme de França (o de la Primièra Republica) parlava abitualament en la lenga francesa. Los autres possedissián una coneissença del francés redusida o gaireben nulla.

Una de las tòcas èra universalizar la lenga francesa (l’idiòma de “la modernitat”) e la melhora via per aténher aquela mèta èra l’escolarizacion exclusivament en francés e amb una preséncia nulla de las “lengas regionalas”. Malgrat aquela volontat, l’inestabilitat dels desparièrs regims politics franceses (lo Primièr Empèri Napoleonenc, la Restauracion, las Revolucions de 1830 e 1848, la Segonda Republica e lo Segond Empèri Napoleonenc…) empediguèron consolidar una planificacion educativa.

Una escolarizacion francesa

Napoleon III prepausèt aquela escolarizacion amb un evident contengut nacional francés e en lenga francesa, mas foguèt la Tresena Republica qui promulguèt las leis de 1881 e 1889, ont èra exigida l’escolarizacion de totes los mainats (una tòca complicada en aquel moment als territòris rurals e de montanha) e en mantenent una image nacionala francesa.

Lo politic Jules Ferry, ministre d’Instruccion Publica (1879 – 1881 e 1882) e president del Conselh de Ministres qualques ans pendent lo decènni de 1880, foguèt un dels principals defensors d’aquela politica, amb un ensenhament public laïc, obligatòri e gratuït, mas amb de grands contenguts patriotics franceses. Èra tanben un fèrm defensor del colonialisme. Solament coma exemple, pendent lo sieu govèrn al Ministèri d’Instruccion Publica a las escòlas, èra utilizada una mapa de França amb las províncias d’Alsàcia e Lorena pintadas amb color negra, coma una recordança del besonh de recuperar aquelas províncias perdudas recentament pendent la guèrra amb Prússia. 

Amb messatges coma “Parlez français. Soyez propres” èra creat un sistèma ont lo futur èra en la lenga e la cultura francesas e las lengas regionalas èran simplament una mòstra d’antiquitat, incompatiblas amb lo futur. Lengas qu’èran solament parladas per personas sens cap de nivèl d’ensenhament. E a qualques escòlas èra penalizada amb de puniments per l’utilizacion orala de qualque lenga regionala. Los meteisses professors, al començament nomenats los “Hussards noirs” devián aténher aquela tòca d’uniformisme educatiu, sustot al domeni lingüistic e d’identitat nacionala.

Amb la lei Deixonne (1951) trobam un primièr assag de cambiament. Una lei que reconeissiá la possibilitat d’ensenhar de lengas regionalas, coma optativas, e amb fòrça limitacions, sustot la budgetària. Fins als ans 1970 se veson pas de resultats vertadièrament favorables, e foguèt per la lucha de qualques movements associatius coma las Calandretas. Totjorn (e urosament), la societat civila.  Cossí disiá lo cantaire Claudi Martí a la siuena coneguda cançon “Mas perqué an pas dich a l’escòla lo nom de nòstre país?” E benlèu devèm escriure un nòu lèma a las escòlas “Parlatz occitan. Siatz valents.”.

Un article de Francesc Sangar*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.