Home SCIÉNCIA COSSÍ REAGÍS LA MATÈRIA ESCURA
COSSÍ REAGÍS LA MATÈRIA ESCURA
0

COSSÍ REAGÍS LA MATÈRIA ESCURA

0

La matèria escura agís de manièra plan normala aprés poder o confirmar amb una nòva espròva scientifica. La matèria escura encara es plan desconeguda mas los cercaires an fach d’espròvas plan prigondas per veire cossí se compòrta vertadièrament.

La matèria escura es invisibla, mas los scientifics an volgut tanben assajar de comprene se seguís las meteissas nòrmas que tota la autra matèria. O an fach en tot restacar cossí se mòvon las galàxias pr’amor de la gravetat. Los cercaires descobriguèron amb aquò que la matèria escura sembla se comportar de manièra plan semblabla a la matèria ordinària, en tot aubedir de leis fisicas universalas. Malgrat aquò, l’escassença de l’existéncia d’una cinquena fòrça amagada persistís, una força que deuriá èsser plan febla pr’amor qu’encara es pas coneguda.

Per ansin, la matèria escura sembla seguir las meteissas nòrmas gravitacionalas que la matèria ordinària, segon los movements galactics. Alara cal se demanar perqué ? A una forma invisibla e encara es ipotetica e plan malaisida a l’ora de l’estudiar. Es pr’açò qu’una còla de cercaires de l’Universitat de Gènoa volguèt veire se la matèria escura seguís un comportament familiar a las escalas mai grandas, o se d’autras fòrças i poirián influir.

De  manièra semblabla a la matèria ordinària

La matèria escura es invisibla e malaisida de trapar.

L’estudi, foguèt publicat al numeric Nature Communications, e soslinha que la matèria escura sembla agir de manièra similara a la matèria ordinària, e mai se se pòt pas escartar una interaccion suplementària fins ara desconeguda. Se pensa que la matèria escura es cinc còps mai comuna que la matèria ordinària.

Tanben es afectada per 4 fòrças; la gravetat, l’electromagnetisme e las fòrças fèblas e fòrtas dels atòms. Pòt la matèria escura respondre al meteis ensems de fòrças ? La matèria escura es invisibla e malaisida de trapar mas pòt atanben seguir de leis universalas o encara èsser influenciada per una cinquena força que los scientifics an pas encara trobat.

Per aquò trobar, los cercaires examinèron se la matèria escura s’enfonza  de la mateissa manièra que la matèria ordinària. A nivèl cosmic. Se sap que los objèctes massisses distòrsionan l’estructura de l’espaci, en formar objèctes nòus. La matèria ordinària — planetas, estelas e galàxias —  tomba segon la relativitat generala d’Einstein e las equacions d’Euler. Los scientifics volián saber se la matèria escura se compòrta de la meteissa manièra previsibla.

«Avèm restacat las velocitats de las galàxias a travèrs de l’Univèrs amb la profonditat de la gravetat», çò diguèt Camille Bonvin, del Departament de Fisica Teorica de la Facultat de Sciéncias de l’Universitat de Gènoa. «Se la matèria escura patís pas aquela cinquena fòrça, alara las galàxias — mai que mai matèria escura — tombaràn de biais parièr a com o fan la matèria ordinària. Se i a una cinquena fòrça influenciarà lo movement de las galaxias, que tombarián alara de manièra diferenta. E podèm provar la preséncia d’aquela fòrça.»

Per ansin, los cercaires trobèron que la matèria escura se desplaça cap als de la meteissa manièra que la matèria ordinària, es a dire de biais coerent amb las equacions d’Euler. «Las conclusions escartan pas encara la preséncia d’una fòrça desconeguda. Mas se n’i a una, pòt pas superar lo 7% de la fòrça de la gravetat, çò diguèt un cercaire de l’Universitat de Portsmouth.

Aital, la pròcha tòca es determinar se i a una cinquena força que l’afecta realament. De nòvas espròvas poirán trapar fins a fòrças de sonque un 2% de gravetat. “Qu’ajudarián plan mai a comprene lo comportament de la matèria escura, çò apondèt Isaac Tutusaus, cercaire de l’observatòri Miègjorn-Pirenèus de l’Universitat de Tolosa e coautor de l’estudi.

La Redaccion

 

Christian Andreu Nasquèt a Barcelona en 1972, estudièt jornalisme a l’Universitat Autonòma de Barcelona e son especialitat es la politica internacionala. Parla uech lengas dont l'occitan. A publicat lo libre Art i Lletres a Horta-Guinardó e a collaborat totjorn amb de jornals catalans, bascos e occitans coma La Veu del carrer, El Punt, Egin, A vòste e Jornalet. Es maridat, a dos enfants, Jana e Roger, e demòra a Reus.