LO VOLNU MATHA, UNA LENGA AUTOCTÒNA
Lo yolŋu matha vòl dire «la lenga dels yolŋus» e es un ensemble de lengas parladas pels indigènas australians del nòrd-èst de la Tèrra d’Arnhem, en Austràlia. Lo grop inclutz fins a 6 lengas que pòdon, al lor torn, èsser devesidas en fins a 30 variantas clanicas o dialectalas e qu’an un cèrt gra d’intercompreneson. Pasmens, val sens dire que totes los yolŋus parlan tanben, a l’ora d’ara, anglés. Lo yolŋu matha es doncas uèi una lenga mairala e de comunautat.
Mas lo yolŋu matha es encara una lenga plan viva dins lo lors comunautats. Es plan emplegada en familha, dins de ceremònias e rituals e tanben dins la comunicacion jornadièra. Es una lenga, a mai, que balha una cosmovision, una cultura e una identitat als yolŋus que lor los balha pas l’anglés. La parlar ajuda fòrça a la coesion de la comunautat.
Malgrat aquò, lo yolŋu matha es tanben una lenga en perilh e plan menaçada, pr’amor que poiriá desaparéisser lèu se i a pas cap de politica per ne facultar l’usatge, mai que mai entre los pus joves, car uèi l’anglés senhoreja pertot e l’estructura sociala e educativa occidentala es tanben presenta pertot dins aquela region australiana.
Pas ensenhat a l’escòla
Lo yolŋu matha es pas ensenhat a l’escòla. Tradicionalament, l’anglés es la lenga de l’escòla australiana e aquò balha un molon de problèmas als mainatges a l’ora d’aprene lo yolŋu matha, sonque parlat a l’ostal. Fòrça joves patisson de problèmas escolars perque la primièra lenga que recebon es pas la lor lenga, lo yolŋu matha, e doncas cal demandar mai de material bilingüe s’òm vòl revirar aquela situacion e ajudar los mainatges a plan capitar la lor escolaritat.
Aürosament, i a cèrts projèctes educatius bilingües a Yirrkala, una de las màgers localitats d’aquel territòri australian. Aicí fa de decennis qu’òm vòl amassar lo yolŋu matha dins lo CV amb l’anglés. Es un modèl que reconeis las desparièras culturas localas e qu’ajuda los escolans a aprene a aimar totas las lengas parladas. Tanben i a de mai en mai de ressorsas digitalas, e cèrtas aplicacions de lengas permeton d’aprene lo yolŋu matha.
Per çò que tanh a l’administracion, lo yolŋu matha existís pas encara uèi e s’i parla sonque l’anglés. Aquò empacha de balhar de servicis basics coma la santat, la seguretat o la justícia en la lenga locala dels indigènas australians. Mai d’un cas public a confirmat que i pòt aver de grèus problèmas se òm parla pas tanben lo yolŋu matha. L’esfòrç administratiu per revirar l’anglés es sonque pontual.
Mas lo yolŋu matha es tanben utilizat a la ràdio. Yolŋu Radio es una ràdio plan escotada en Tèrra d’Arnhem e s’i difusa de programas culturals, musicals e informatius que son plan presats per tota la comunautat locala. Aquò ajuda fòrça la lenga per demostrar qu’es tanben una lenga modèrna e non del passat. Cèrtas televisions localas tanben ofrisson qualques programas en yolŋu matha.
Totun, i a pas gaire d’investiments financièrs per promòure la lenga e aquò empacha lo yolŋu matha d’èsser una lenga numerica globala. Cal aver mai de traductors sus Internet, d’aplicacions vocalas e d’ajuda lingüistica s’òm vòl poder luchar eficaçament contra l’egemonia de l’anglés.
Pasmens, aquestes darrièrs decennis, sortiguèron de nòus diccionaris de yolŋu matha e ara i a mai de ressorsas culturalas en aquela lenga qu’al sègle XX. La ràdio e divèrses programas a la television indigèna tanben son en yolŋu matha, un fach nòu caracteristic del sègle XXI. E tanben i a mai d’escòlas bilingüas que poirián permetre a aquela bèla lenga australiana de s’espandir.
Lo futur luenchenc d’aquela lenga serà numeric. L’educacion en linha e las aplicacions poirián ajudar aquela lenga parlada per entre 4600 e 8000 indigènas australians. Dins la comunautat yolŋu es una lenga fòrça parlada e activa dins la familha e la cultura locala. Mas l’administracion contunha d’èsser anglofòna.
Lo camin es clar. Cal una educacion bilingüa locala, mai de sosten institucional e l’usatge de totas las escasenças numericas possiblas per donar supòrt al yolŋu matha. Sonque aital aquela polida lenga poirà subreviure dins un Mond globalizat qu’òbra solament per 5 o 10 lengas majoritàrias de la planeta e qu’encara mòstra pas gaire de respècte per la cultura del passat, la cultura de totes e cadun de nosautres.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.
