Maika Casalí Masó (Vic, 1990): graduada en Umanitats e etnomusicològa, ei gestora culturau, directora corau e multiinstrumentista. Li shauten es fenomèns sonors. Enamorada dera musica d’ençà qu’èra mainada, des de 2018 qu’amie ua recèrca sus es musiques e sons aranesi amassa damb Tònhò Cuito. Professionauments, ara ora d’ara ei directora artistica deth projècte RISE UP, basat enes lengües minoritàries d’Euròpa.
Sapiéncia Occitana.- Com coneguères Occitània o Aran?
Maika Casalí.- Aguesta istòria se remonte as ans 40 deth sègle passat, quan eth mèn iaio anèc tara Val d’Aran tà hèr eth servici militar. Quan ère ua mainada, en tot gésser dera escòla anàuem tàs montanhes tà vrespalhar. Eth garrapetaue mès qu’eth mèn frair e que jo e, entre arridolets, mos condaue pegueries dera sua joenessa. Nosati comencèrem a compréner qu’enes nòstes montanhes eth vedie es sues, tanben, mès nautes e mès aluenhades en temps. Ei atau coma aprenérem a estimar bèri uns païsatges qu’encara non auíem vist. Ei atau coma, quan anèrem tà Aran per prumèr viatge, me semblèc que tornàuem tà ua casa que non auíem auut jamès. E aué, tà jo, era Val continue estant açò: ua casa aluenhada qu’estimi damb tot eth còr.
Tanben quan èra mainada, en esbart deth mèn pòble dançauen Eth Tricotèr, Eth Cadrilh e Es Aubades. Tà jo aguesta musica ère especiau, sonaue diferenta. Non auie ne idèa que venguie dera tradicion occitana. Non sabie qué ère Occitània. Simplaments, me cridauen.
Quan auie nau ans pugèrem tara Crema der Haro e me quedèc un rebrembe calat en cap: huec, esclòps e ua cançon, que cerquè pendent mès de quinze ans. Non i auie manèra de trapar-le. Ath delà, a mesura qu’estudiè musica, descorbí es òbres de Béla Bartók e es sues recèrques musicaus damb eth gramofòn e eth saumet pes montanhes. Evidentament, arribèc a èster un sòni hèr açò ena Val d’Aran!
Fòrça ans mès tard i tornèrem e descorbí qu’aguesti dançaires e es musicaires èren es Corbilhuèrs de Les, e qu’entre eri i auie precisaments Tònho e bèri membres de Sarabat. Quini torns que da era vida, vertat?
Sapiéncia.- Qué t’atrè mès dera cultura occitana? (Lengua, cultura tradicionau e popular, istòria…) ?
Maika .- Era cultura occitana ei immensa e fascinanta. Era musica a un ritme e ua vida fòrça particulara e m’agraden plan. Mès, ta jo, çò que me fascine mès ei era musica que se tòque, dance e viu ena Val d’Aran. Ei coma ua enventida que se me hè fòrça dificil d’explicar racionauments.
Sapiéncia .- As collaborat en libre “Les müsiques del foc”, publicat ena Editorial Afers, e centrat en VIn Simposium Internacional des Huecs Festius dera Mediterranèa. Quina ei era base d’aqueth simposium? Com ei eth contengut deth libre e concrètament dera tua collaboración ?
Maika.- Era presentacion deth libre se celebrarà eth 5 d’abriu. Non voleria hèr Pasca abans de Rams, atau que me vau a centrar en nòste article. En aguestes pagines parlam dera musica des hèstes deth Huec ena Val d’Aran, e mos centram principauments enes sons qu’acompanhen era Crema deth Haro de Les. Condam quines cançons se tòquen, en quin moment sonen, qué simbolizen, d’a on vien e, ena mesura de çò possible, sajam d’apropar ath lector a çò que signifiquen tà molti aranesi.
Sapiéncia .- Quin messatge diries as persones joenes que demoòren aluenhades der interès entara lengua e era cultura?
Maika.- Siguí professora en Segondària pendent diuèrsi ans e coneishí un pialèr de joeni potents e apassionadi, mès son persones d’ua epòca diferenta ara mia. Ei fòrça dificil que les interèssen exactaments es madeishes causes qu’a jo e dera madeisha manèra. Ada eri, les dideria que seguissen endeuant, que procuren qu’es sues idèes non perjudiquen as auti e que tracten es sòns interèssi damb respècte, encara que semblen anodins. Son ua part fòrça importanta dera vida!
A nosati, mos rebrembarie que mos cau ua ment dubèrta tà acuelher-les. Pendent fòrça temps semblaue qu’aguest interès mèn pera musica aranesa ère ua causa estranha e, en cambi, m’a portat fòrça experiéncies polides. Afortunadaments, ath torn mèn i auie gent qu’admiri que credec en jo e ena mia manèra de veir es causes. Sense eth sòn encoratjament seguraments non serie en tot hèr aguesta entrevista. Tàs Joeni jo voi èster aguesta persona.
Sapiéncia.- Auti projèctes.
Maika.- Laguens dera recèrca de musica dera Val d’Aran qu’amiam damb Tònho, auem gravat ua maqueta qu’ei en procès de masterizacion. Tanben èm en tot premanir es publicacions des resultats dera nòsta faena, e auem un article pendent de publicar-se en Junh. Ath madeish temps, en mai estrearam ua conferéncia-concèrt ena Universitat de Barcelona ena quau parlaram dera nòsta faena e interpretaram bères cançons dera maqueta.
Per un aute costat, ua des causes que me shauten ei tocar damb Sarabat quan me conviden e acompanhar es Corbilhuèrs de Les en tot dançar. Sò plan erosa qu’era gent d’Aran m’age acuelhut e convidat a víuer es sues celebracions amassa damb eri.
En çò que tanh a d’auti projèctes personaus mèns, èm en tot trabalhar en un projècte musicau fòrça personau deth quau encara non pogui condar guaire. Ath madeish temps, è bèth aute projècte de recèrca etnomusicologica que demori que (aguestes causes vòlen fòrça temps) poga tirar endeuant.
Ua auta faceta importanta ena mia vida ei era passion pera musica der Èst d’Àsia. Tòqui eth shamisen, un estrument de còrda tradicionau japonés. Ei atau que sagi d’apréner sus aguestes cultures e era sua musica tant coma m’ei possible.
Ath madeish temps, pensi qu’ei important tàs qu’èm recèrca díder qu’era mia vida personau ei eth projècte mès important. Ei facil que quan t’apassione investigar çò prumèr que se dèishe de costat sigues tu madeisha e as qu’estimes. Era parelha, era familha e es amics tanben vòlen temps. Eri me cueden plan, atau que jo sagi de cuedar-les mès qu’arren.
Una entrevista de Francesc Sangar*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm
