LO GUARANÍ

Christian Andreu
0
Lo guaraní es una lenga indigèna americana que demorèt isolada en America dins la siá comunautat. Mas uèi es parlada per la granda majoritat d’abitants de Paraguai. La siá vitalitat actuala doncas es brica comuna, per rapòrt a d’autras lengas indigènas americanas. Mas demostrèt qu’una lenga indigèna pòt tanben venir oficiala e assajar de trobar […]

LA PLANETA QUE FOGUÈT BRUTLADA PER LA SIÁ PRÒPRIA ESTELA

Christian Andreu
0
Lo telescòpi James Webb poguèt espepissar cossí l’estela HD 80606 brutlava la siá pròpria planeta. Los imatges foguèron recebuts sus Tèrra a la NASA, l’ÈSA e la CSA. Los detalhs son estonants: l’estela HD 80606 brutlava una de las siás planetas, un gigant gasós d’una orbita plan excentrica. Aital i foguèt identificat pel primièr còp […]

MOSASAURES D’AIGUA DOLÇA

Christian Andreu
0
Quand en 2022 los cercaires trobèron una dent amb 66 milions d’ans d’edat cap scientific auriá afirmat que tanben i avián mosasaures als flumes e rius dels continents. Mas aquela dent aperteniá a una mosasaure gigant. La tròba passèt a Hell Creek, a Dakòta del nòrd, en una zòna fluviala qu’alara èra connectada amb la […]

CRONIQUES DERA VIDA VEGETAU (IV) ES HUÈLHES

Christian Andreu
0
Un biais de descríuer ua huèlha ei díder qu’ei ua fabrica quimica de nauta precision e tanben autosufisenta. La sua mission ei simpla mès tanben un shinhau complèxa pr’amor que li cau capturar fotons de lutz e crear matèria. E tostemp i a una problèma fòrça delicat; auer un equilibri entre eth benefici (guanhar energia) […]

BORDÈU, CAPITALA DE FRANÇA?

Christian Andreu
0
Tres còps Bordèu, la capitala aquitana, pendent la siuena istòria foguèt “de facto” la capitala de França pendent un brèu periòde de temps amb l’aculhida de las institucions de l’Estat; totjorn per conflictes amb Alemanha. Del 9 de decembre de 1870 al 10 de març de 1871 pendent la Guèrra entre França e Prússia. L’emperaire […]

LA DARRIÈRA FRONTIÈRA VERDA, MATO GROSSO

Christian Andreu
0
En Brasil, quand comença la selva comença tanben una mar infinida de color verda que sonque càmbia de ser. Se sèm dins una forèst de l’interior del país, coma la de Mato Grosso, sèmen un territòri ont la natura es encara la que contraròtla lo ritme de vida e de mòrt dels sieus abitants. Mato […]

FAMILHA DEUS UMANS

Christian Andreu
0
L’orangotan, lo gorilla, lo chimpanzé e lo bonobo que son las quate màgers espècias dens lo grop deus monards grans o primats. Que son tanben la familha mei dirècta de l’espècia umana. L’orangotan que demora en çò de mai pregond deu bòsc de Borneo e Sumatra, en Asia deu sud-èst. Maugrat las lors mesuras, que […]

ES MISERABLES DE VICTOR HUGO, TANBEN EN ARANÉS

Christian Andreu
0
Era publicacion en 1862 de Les Misérables de Victor Hugo siguec tota ua capitada literària. Lèu viec tanben un tractat politic e sociau mès en ficcion. Ua capitada literària qu’er Institut d’Estudis Aranesi (IEA) tanben volec inclúder en sòn catalòg de revirades dera literatura internacionau. E aué pòt èster trapar en papèr mès tanben online […]

DE SUPERNÒVAS QU’ESPETAN EN CADENA

Christian Andreu
0
Que l’Univèrs siá un luòc plen de violéncia extrèma es un fach que totes ja sabem. Un exemple clar es una estela massissa que patís l’esfondrament de son nuclèu e que finís en supernòva, çò es una explosion enòrma, un dels fenomèns mai brilhants e energetics del còsmos e que pòt eclipsar una galaxia entièra […]

AARON DE BALMAR. SABA JOENA ENTARA NÒSTA POESIA

Christian Andreu
0
Qui ditz qu’era poesia non agrade as naues generacions? Aué vos aufrim ua entrevista damb Aaron de Balmar (Sant Cugat del Vallès, 22 de deseme de 2001), un joen poèta que collabòre coma critic literari en Diari Més de Tarragona, que dirigís e presente eth programa El Cafè Literari de RTV El Vendrell, e que […]