En Gasconha que i a un ausèth que representa la companhia e lo coratge, tanben la modèstia. Qu’ei lo Pitròi (Erithacus rubecula), que tanben recep lo nom de rebequet, anet o petit-anòu. Qu’ei plan aimat peus gascons e que demora autant au bòsc com au costat de l’ester uman. Lo pitròi qu’ei identificat lèu pr’amor de la grana plapa iranja que li cobreish la fàcia, lo cuòl e la peitrina. La rèsta qu’ei de color grisa blua. Mascles e hémias que son identics, mes los mei joens que son totaument bruns entà arrestar las atacas territoriaus d’autes mascles.
Pr’amor que lo pitròi ei un ausèth gascon plan individualista. Pas guaire espècias an lo mascle mes tanben la hémia separats dab lo lor territòri pendent la devarada mes tanben l’ivèrn e qu’ei tostemps defenut dab cants mes tanben lutas fisicas. A Gasconha lo pitròi demora a l’interior, en forèsts de casses o hagedas, a Gèrs e Armanhac, mes tanben près deus Pirenèus, en Bigorra, on cèrcan lo refugi de la grana vegetacion. Puish tanben n’i a au costat deus camps de coltiu, a l’entorn de Bordèu e Armanhac. Tanben ne trobarám en granas vilas, on tostemps hè companhia au jardinèr a la recèrca de vèrmes.
Un ausèth briga miaçat
Lo pitròi qu’ei, urosament, un ausèth briga miaçat uei. L’UICN que confirma qu’ei un deus cinc ausèths mei comuns de Gasconha. Ací justament la Liga entà la Proteccion deus Ausèths d’Aquitània e Occitània que confirmè que la populacion de pitròis se situa enter 1,5 e 2,5 milions d’individús, segon l’epòca de l’annada. En efèit, Gasconha qu’ei clau dens la rota migratòria d’aquera espècia, pr’amor que i a ua populacion permanenta a las vaths pirenencas, Lanas o enqüèra en Ador, que solament migran de la montanha a la vath en ivèrn e pro. Mes tanben qu’arriban en octubre milions de pitròis deu nòrd europèu e la populacion locau que creish hèra dinc au mes de març, qu’ei quan se hèn enlà.
Uei lo pitròi enqüèra ei restacat au bonaür, lo huec e la proteccion de l’ostau. Que i a duas legendas sus l’ausèth. La prumèra que digó que, quan un pitròi volia quitar los bròcs deu cap de Jesucrist li caiguèt sang au piech e que demorè plapat coma prèmi au son coratge. La segonda, mes presenta en Ador, que digó que lo pitròi volèva miar aiga a las amnas de l’in·hèrn mes que’s cremè la peitrina. Lo caçar donc qu’èra un sacrilegi.
Abans de l’industrializacion, los gascons qu’espiavan plan lo pitròi. Se demorava au som deus arbos que haré bon dia. Se s’amagava au hons de la vegetacion solament podèva arribar oratge, ploja o nèu. Totun, lo futur de l’espècia qu’ei delicat, pr’amor de daubuns cambiaments locaus. Estudis recents confirman que, i a de mensh en mensh pitròis migrators qu’arriban deu nòrd deu continent. L’ivèrn adara, qu’ei mei doç en nòrd europèu e donc qu’arriban hòrt mensh pitròis a Gasconha de faiçon naturau.
Mes lo pitròi qu’ei clau justament entà controlar la populacion regionau d’insèctes. Pr’amor que lo pitròi ei insectivòr. L’usatge d’insecticidas e pesticidas a redusit hèra lo nombre d’escarbats, vèrmes, hromigas e aranhas e donc aquò que provòca hami a las populacions gasconas de pitròi. Lo pitròi solament minja baias a l’ivèrn. E a besonh de hèra vegetacion entà poder amagar lo nin a l’èrba. La devession de las parcelas e lo netejatge deu sòu deu bòsc que dèisha los nins de pitròi au descobèrt e los joens pitròis que demoran atacats per agaças o enqüèra per petits mamifèrs.
Justament près de granas vilas com Bordèu lo pitròi pateish la predacion extrèma deus gats domestics. E que patís hèra. Las parets de vidre de daubuas bastidas tanben entrainan la mort de milèrs d’especimèns joens cada an. Qué cau donc ajudar a subervíver lo pitròi en tot aver un environament divèrs dab vegetacion, mensh quimia e tanben mei sòu naturau au bòsc. Dab aquò qu’ajudaram lo pitròi e tot l’ecosistèma gascon e que contunharam d’escotar lo son cant au bòsc de Gasconha, coma s’ei debanat tostemps.
La Redaccion
Imatge principau : Frank.Vassen/CC
