Pendent sègles òm podiá desbarcar a l’illa grèga d’Itaca e se dirigir vèrs las montanhas del nòrd fins al vilatge d’Stavros. Ailà òm podiá demanar a quinsevolh paisan la direccion, e totes o confirmavan: aquel es lo camin per arribar a la pòrta principala del palais d’Ulisses. E viatgèrs, poètas e arqueològs cresevan que la patria d’Ulisses èra l’actuala illa jonica del meteis nòm. Aquò demorèt sègles. Uèi la causa es plan mai complèxa.
Car, amb lo tèxt d’Omèr en una man e una mapa topografica modèrna a l’autra, trobarèm un problèma, un grand problèma. Lo paisatge descrit es pas parièr. E la recerca geoscientifica e arqueologica mai recenta an tornat obrir una discussion passionanta; lo palais d’Ulisses descrit a l’Odissea èra la bastida uèi coneguda coma Odisseion (Itaca) o la peninsula de Paliki situada a l’illa vesina de Cefalònia?
L’origina del problèma geografic actual ven del cant IX de l’Odissea. Omèr descriguèt l’ostal d’Ulisses amb una precision cartografica estonanta. Segon Omèr, Itaca es una illa bassa, aquela qu’es mai luènha de la còsta continentala grèga, çò es dire, a l’oèst. Las autras illas pròchas, Dolicon, Same e Jacint, per contra, an una direccion mai orientala.
Una problematica geografica
Itaca es una illa plan montanhosa e es situada a l’èst de Cefalònia, mas pas a l’oèst. Pasmens, la peninsula de Paliki, situada en extrèm oèst de Cefalònia poiriá èsser lo luòc descrit per Omèr, pr’amor qu’es mai bas e a una direccion occidentala. Cal remembrar que l’arqueologia actuala es d’acòrd a l’ora de reconéisser qu’Ulisses foguèt un basileus (rei menor) e pas un wanax (rei major) grand grèc micenic, qu’aguèt coma reialme totas quatre illas, tanben Cefalònia, e encara una partida de còsta continentala grèga. Poiriá èsser doncas Paliki ont foguèt bastit la palais de l’Ulisses omeric ?
Lo cercaire Robert Bittlestone publiquèt en 2005 una ipotèsi que confirmava que, pendent tota l’edat del Bronze (aperaquí 1.200 aC) Paliki foguèt pas una peninsula mas una illa independenta. E un canal de mar, situat a la val de Thinia, desseparava Paliki de Cefalònia. Mas divèrses terratrèmols aurián destrusit lo canal e aurián amassat Celafònia amb Paliki.
Aquesta ipotèsi geologica venguèt rescatada per l’Universitat d’Aberdeen, en Escòcia, e la fondacion Odysseus Unbound. Pendent mai de 20 annadas una còla de geològs dirigits per John Underhill estudièron aquela val amb la mai modèrna tecnologia. La resulta d’aquel estudi foguèt publicada al numeric Antigone e a cambiat tot çò que se sabiá sus aquela illa.
I aguèt pas jamai cap canal marin a la val de Thinia. Lo releu foguèt pas creat per terratrèms mas per flumes. E se Estrabon parlava d’un canal d’aiga, aquesta èra dolça e pas salada. Cal doncas que Paliki demòre en defòra de la recerca actuala sus lo possible palais d’Ulisses ? Jamai. Los meteisses cercaires confirmèron que Paliki èra lo melhor candidat.
Car Omèr jamai diguèt qu’Itaca èra una illa desseparada per un canal marin. Segon plusors filològs, la paraula illa, en grèc ancian, tanben podiá èsser usada per descriure una peninsula o territòri marins clars. Fa pas gaire, d’arqueològs an descobèrt estructuras de murs e rèstas d’una bastida importanta de l’Edat del Bronze als paluns de Livadi, a Paliki. E aquò es l’epòca d’Ulisses. Se aquel palais poguèsse èsser confirmat coma un pòrt, la geografia omerica demorariá resolguda.
Mas a Itaca los arqueològs tanben contunhan d’estudiar lo paisatge de l’illa. Al nòrd i a un jaciment conegut amb lo nòm d’Agios Athanasios (l’Escòla d’Omèr), qu’encara es analisat per l’Universitat d’Ioànina. E an descobèrt quicòm d’espectaclós.
En aqueste replanat d’Itaca i a las rèstas d’un grand complèx micenic de tipe palais. Son dos terrassas de pèira unidas per una escala que i a sus la pèira. Lo complèx tanben includís doas torres de defensa, magazins, talhièrs, e un sistèma de drenatge d’aiga plan avançat. Tanben i a depaus d’aiga del sègle VIII aC. Plusors arqueològs dison que la descripcion omerica del palais d’Ulisses es coma aquela bastida. Gaireben identica.
Recentament, òm afirmèt qu’aquela bastida èra pas un palais mas l’Odisseion, un temple dedicat a l’eròi omeric d’epòca posteriora. Mas tanben i a cercaires que dison que, se en epòca romana aquò èra real, es possible que los abitants d’Itaca sabèssen pas ont èra lo palais d’Ulisses ont demorèt e aguèssen bastit tota aquela estructura en un luòc desparièr ?
Al luòc foguèron trobadas ceramicas e objèctes rituals amb lo nòm d’Ulisses. Almens dempuèi lo sègle III aC de grècs de pertot i viatjavan per lo remembrar. Pr’amor que pensavan qu’aviá demorat ailà. Alara, quala es la conclusion finala a nivèl arquologic en 2026 ?
D’un costat l’Odisseion d’Ítaca foguèt lo luòc on foguèt remembrat Ulisses pendent sègles. Es ont nasquèt lo mite. Mas se pòt pas demostrar qu’ailà i demorèt cap òme nomenat Ulisses aperaquí l’an 1200 aC. Mas los grèc bastiguèron ailà un temple per lo remembrar malgrat que se pòt pas confirmar que foguèsse lo meteis luòc ont i aguèt lo palais de l’eròi grèc omeric.
D’un autre costat, Paliki es estonant. Se la descripcion de l’Odissea es drecha, es l’unic luòc qu’encaissa amb la descripcion geografica d’Itaca. Benlèu la responsa es pas sus una mapa. L’Odissea es literatura e pas sciéncia cartografica. Pasmens, se los arqueològs pòdon contunhar lor trabalh a Paliki e a Itaca benlèu lèu lo mite omeric vendrà real, car se poirá afirmar ont visquèt realament Ulisses. E aquò es sonque qüestion de temps pr’amor qu’Itaca es estada jamai tan estudiada coma uèi lo jorn.
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Imatge principala: Sapiéncia/ChatGPT
