Los bueus e las crabas qu’estón domesticats per l’òmi adara 9.000 ans a. Dilhèu pr’açò que son las prumèras espècias domesticadas per l’òmi. Uei i a un sens fin de raças de vacas qu’an coma ancèstre l’auroc salvatje que demorava aus bòscs d’Asia e Euròpa e que s’escantilhèt au sègle XVII.
Los bueus qu’an còrns que pèrden pas jamei com se debana en çò deus cèrvis. La majoritat deus antilòps e gasèlas tanben n’an. E, pr’amor de las lors longas patas que pòden córrer plan a la prada e la savana.
Las gasèlas e los bueus apertènon au nommat grop deus bovins salvatjes, tanben celèbres coma bovids e lo grop qu’includeish lo bison american e l’europèu, duas espècias uei plan raras pr’amor de la caça umana. Lo bison europèu, en efèit, qu’avèva dejà dessaparegut au sègle XX, mes enqüèra i a mei d’un especimèn en divèrsas resèrvas de Polonha e Russia.
A 6.000 mètres de hautor
Lo lor cosin qu’ei lo iac. Demora en Tibet, a mes de 6.000 mètres de hautor. Lo lor supervivéncia, acerà, qu’ei plan cuèrta, mes que tanben son lhevats per l’òmi tibetan e que’u balhan carn, lèit e forradura. Lo bufle d’aiga qu’ei originàri d’Índia e d’Asia deu sud. A los còrns mei grans deu monde, pr’amor que pòden har dinc a 4 mètres de longor. Uei que n’i a en Africa, America deu sud e Austràlia.
La craba a hèra raças sauvatjas mes tanben domesticas. Las espècias sauvatjas qu’includeishen la craba sauvatja de l’Euròpa orientau e d’Asia e lo moflon europèu e deu Pròche Orient. Tanben lo moflon american. Lo bocardon viu, sustot, en hauta montanha. Qu’an coishins aus pès entà marchar sus la ròca. Que viu au som de la montanha a l’estiu e mei baish en ivèrn.
Lo bueu muscat american qu’apartien, maugrat la soa fòrma, au grop de crabas e moflons. Que hè dinc a 140 cm de hautor e lo pèth lo mei long de tots los mamifèrs sauvatges, dab 90 cm de longor. Aquera forradura que protegeish l’animau de las òrras temperaturas de l’artic. Que demoran tostemps en grop. Quan i a un dangèr los adultes que hèn un cercle entà se protegir de las atacas exterioras e poder atau ajudar los mei joens a subervíver.
Los antilòps e las gasèlas, d’un aute costat, que son animaus plan rapides e agiles. Que pòden atau huéger d’un predator aisidament quan son adultes. La majoritat que demoran a la savana africana, dont lo Springbok, la gasèla de Thomson e la gasèla de Grant. Los lors cosins que son los celèbres gnos, mes tanben ne son familha l’antilòp de sable, l’oryx gemstok e lo mamifèr african dab los còrns mei longs de tot Africa, l’elan african, dab còrns de dinc a 3 mètres de longor. Lo grop donc ei format per 25 espècias de bueus, 25 espècias d’antilòp, 30 espècias de gasèlas e 24 espècias mei que pòden pas enqüèra uei estar classadas geneticament.
Aquesta cronica suu Ràdio País : https://soundcloud.com/radio-pais/natura-los-bovins-salvatjes?in=radio-pais/sets/natura
Fotografia principau: Stig Nygaard/CC
