En 2008 Estats Units èren en ua guèrra contra Iraq e China se consolidaue coma era grana poténcia mondiau en tot espandir mès e mès era sua indústria, eth sòn sistèma economic e encara era sua armada. Siguec alavètz qu’Occident patic eth pejor cataclisme estructurau economic des dera Grana Depression de 1929. Era falhida deth gigant des finançes Lehman Brothers, eth quatau banc d’inversion mès gran des Estats Units. Aquerò non siguec un accident isolat de mala praxi corporatiua mès eth simptòma que qu’eth modèu de capitalisme auie patit ua falhida sistemica qu’auie gobernat era economia internacionau des dera década de 1980.
Era coneishuda Grana Recession marquèc era fin dera edat dera arrogància financèra de Wall Street e era City de Londres. E era globalización permetèc compartir eth risc de forma qu’er enfonzament deth mercat immobiliàri viec en pògui mesi ua crisi de liquiditat globau qu’arrestèc eth credit internacionau, enfonsèc eth comèrç dera planeta e cambièc es economies dera Union Europèa, en tot provocar eth rescat de païsi entièrs.
Ena istòria modèrna, era crisi de 2008 ei clau entà compréner eth mon actuau. Mès enlà des chifres macroeconomiques, era Grana Recession trinquèc eth contracte sociau en Occident, cambièc era legitimitat des elits politiques tradicionaus e acabèc damb era fe des classes mejanes en progrés intergeneracionau. E dauric era pòrta ara polarizacion politica e eth renaishement de movements populistes qu’aué defineishen era mapa electorau mondiau contemporanèa.
Es origines dera crisi
Es origines d’aguesta crisi son un procés cronic de desregulación des finançes començat ena decada de 1990 en Estats Units, mès que mès damb era derogacion dera lei Glass-Steagall en 1999, ua lei dera epòca dera Grana Depression que separaue de forma taxatiua era banca comerciau (es depaus des ciutadans) dera banca d’inversion (es operacions de risc en borsa). Aguesta liberalitzacion, amassa damb ua politica d’interesi fòrça baishi marcada pera Reserva Federau dempús der 11-S entà tornar a activar era economia, creèc una gigantassa bambolha immobiliària.
Atau, es bancs comencèren a dar credits immobiliàris de forma massiua a milèrs de ciutadans damb ingressi flaqui, sens trabalh o sens actius de garantia. Aguestes ipotèques de naut risc sigueren nomentades ipotèques subprime. Entà minimizar eth risc de deute es entitats financères utilizèren mecanismes plan complxes d’engenharia financèra coneishudi coma titulizacions.
Es ipotèques èren trocejades e amassades a d’auti deutes en naus productes financèrs complèxi, com es Obligacions de Deute Collateraus (CDO). Es agències de qualificacion internacionau i participèren a trauèrs dera venda de paquets venudi a fons d’inversion, bancs e govèrns de tot eth mon damb era maximau qualificacion de credit (AAA) dada per agències de ranquing que non analizèren pro ben eth risc de deute non pagat estructurau que que i auie amagat. Ei çò que siguec coneishut coma actius toxics.
En 2006, er interés pujèc e eth prètz des abitatges en Estats Units comencèc a quèir e milèrs de familhes non podèren pagar era ipotèca. Eth sistema collapsèc de còp: es actius financèrs AAA arribèren a ua valor zèro d’un dia a un aute e vièren actius toxics que contaminèren es bancs mès importants deth mon e provoquèren ua mefisança totau qu’arrestèc eth mercat de credit immobiliàri lèu.
Dauant era menaça d’un rapid collapse en òrdre economic internacionau, es govèrns des principaus poténcies economiques occidentaus cambièren es sòns principis ideologics. E es qu’auien defensat eth liure mercat e auien dit durant decades qu’er estat non podie actuar sus era economia ara demanauen era intervencion estatau entà sajar de sauvar eth sector privat dera destrucción totau.
Se didie que i auien cèrts bancs que non podien quèir pr’amor qu’èren massa grani (Too Big to Fail), pr’amor qu’era sua falhida aurie provocat eth barrament de pagaments de tota era societat. E i auec ua socializacion massiua des pèrdes privades.
En Estats Units, eth govèrn passèc eth programa TARP (Troubled Asset Relief Program) damb 700 000 miliards de dolars publics entà ajudar era banca e comprar es actius toxics. E era Reserva Federau, dirigida per Ben Bernanke, comencèc era polemica doctrina deth Relaxament Quantitatiu (Quantitative Easing o QE): era impression massiua de milèrs de milions de dolars entà comprar deute public e titòls financèrs de biais contunh, ua acción d’emergéncia qu’ompliria de liquiditat entà sajar d’arrestar eth collapse des borses mondiaus, mès que darie ua valor non reau des actius durant era decada següenta.
Es Estats Units podèren estabilizar era situacion de forma plan rapida gràcies ara flexibilitat politica monetària, un deute deth rescat de bancs que crotzèc er Atlantic en tot meter en risc era madeisha superviuéncia dera Union Europèa e der euro. Des de 2010 era Eurozòna patic ua crisi de deute sobeiran plan grèva.
Es mercats financèrs comencèren a dobtar dera capacitat de cèrts estats coma Grècia, Irlanda, Portugal, er estat espanhòu e Itàlia (es PIGS) entà poder faciar eth deute public. Es païsi dera Eurozòna ja auien dat era sua soberaneitat monetària ath Banc Centrau Europèu (BCE) e non podien devaluar era sua moneda entà guanhar competitivitat e demorèren jós era pression des mercats interncionaus e era nomentada prima de risc.
Era responsa institucionau europèa arribèc dera man d’Alemanha e auti païsi nordics a trauèrs dera Troika (Eth Fons Monetàri Internacionau, eth BCE e era Comission Europèa). Eth prètz des rescats financèrs dats a païsi coma Grècia o er estat espanhòu siguec ua imposicion radicau dera auteritat e i auec retalhades drastiques ena despensa publica en santat, educacion e ajudes sociaus, mès impòsti e refòrmes laboraus que solament cercauen mendres salaris.
Açò ajudèc a sauvar era moneda unica mès comdemnèc eth sud europèu a patir un periòde de recession prigond, damb un caumatge massiu e era destruccion dera indústria. Açò provoquèc un cambi sociologic dera protèsta e ua responsa ciutadana a nivèu mondiau. Era pèrda de capacitat economica e es retalhades pressupostàries a mès dera pèrda comuna der abitatge passaue ath madeish còp qu’er estat sajaue de sauvar es institucions financères qu’auien creat era bambolha e açò provoquèc ua ondada d’indignacion e desafeccion politica transversau en tota era planeta.
Un mau moment
En 2011 arribèren movements de protèsta sociaus que non acceptauen era legitimitat des estructures economiques governamentaus. Sigueren movements coma eth Movemenet deth 15-M o des Indignats en estat espanhòu, on centenars de milèrs de joeni ocupèren es places publiques en tot denonciar era pèrda de representativitat dera classe politica tradicionau.
Lèu açò arribèc as Estats Units dera man deth movement Occupy Wall Street. E i auec ua ondada de protèstes populars que deishèc clar que i auie un 1% dera populacion mondiau qu’auie gaireben tota era riquesa economica mondiau e un 99% dera populacion dera Tèrra que non auien arren.
Aguesti movements vieren institucionalizadi damb eth pas deth temps e mès encara en Occident. En estat espanhòu era crisi de 2008 trinquèc eth bipartidisme istoric espanhòu damb eth neishement de naues formacions politiques. Çò de madeish passèc en tota Euròpa e es partits de centre-quèrra e centre-dreta tradicionaus obriren eth camin a opcions politiques situades ena extrèma dreta. Que, lèu defensèren es trabalhadors afectadi pera desindustrializacion e pera globalizacion.
Atau, era Grana Recession de 2008 siguec clau ena istòria contemporanèa mondiau. Siguec ua crisi que destrusic era riquesa materiau mès tanben era ideologia qu’auie demorat des dera fin dera guèrra mondiau. Se i auien rescats financèrs e mens e mens clase mejana volie dider qu’eth mercat financèr mondiau non podie autoregular-se per eth madeish e qu’era globalizacion non creaue riquesa entà toti.
Era Grana Recession accelerèc eth declin d’Occident. Estats Units e Euròpa patiren ua crisi de deute gigantassa mès China creishèc fòrça en aqueth periòde pr’amor que i auec ua grana inversion en infraestructures publiques. En mon posterior a 2008 era economia e politica ei fòrça mès barrada e es nacions occidentaus an començat ua fase de desglobalizacion e intervencionisme de seguretat estatau entà sajar de subervíuer de biais collectiu dauant des menaces d’un sistèma dessenhat per eres madeishes.
Era Redaccion
