L’OIGOR, UNA LENGA D’AVENIR
L’oigor es una lengua turquesa parlada, mai que mai, dins la Region Autonòma Oigora de Xinjiang (China). Pasmens, tanben es plan parlada entre desparièrs grops nomadas de Cazacstan, Quirguizstan, Turquia e encara d’autres païses. Se pensa qu’aperaquí 10 milions d’oigors parlan aquesta lenga, una de las pus importantas del grop de lengas turquesas a respècte de la siá demografia.
Malgrat aquel nombre de parlants, l’oigor es uèi en una situacion sociolingüistica complèxa pr’amor de la granda pression del chinés mandarin a l’educacion, l’administracion e los espacis publics. Se pòt dire doncas qu’ara aquela lenga viu un moment de cambiament sociopolitic prigond.
Los oigors formèron la confederacion oigora entre los sègles VIII e IX malgrat qu’alara parlèsson una lenga desparièra de l’actual oigor modèrne. Pasmens, i a una cèrta continuitat culturala e nominala entre aquels grops d’oigors e los oigors actuals.
Un procès d’islamizacion
Entre los sègles X e XV, los territòris oigors subiguèron un procès d’islamizacion progressiva qu’aguèt un impacte prigond sus la lenga; foguèron adoptadas fòrça paraulas aràbias e persanas, se desvolopèt una literatura islamica e tanben foguèt adoptada l’escritura aràbia. Ja pendent lo sègle XX l’alfabet arabi foguèt adoptat, puèi chineses e sovietics volguèron que s’adoptèsse l’alfabet latin e mai tard encara foguèt adoptat parcialment lo cirillic. En China actuala es emplegat l’alfabet arabi modificat. Val sens dire que totas aquelas reformas en provocat una rompedura ortografica importanta e de problèmas a l’ora de crear una lenga estandard.
Uèi, malgrat que lo nuclèu principal de parlants d’oigor se tròbe en Xinjiang, ont i a de comunautats oigoras dins de vilas coma Ürümqi, Kashgar e Hotan, tanben i a de comunautats en Asia centrala e Turquia. La situacion generala es que i a un bilingüisme desequilibrat, pr’amor que lo chinés mandarin es la lenga oficiala a l’escòla, dins l’economia e las institucions del temps que l’oigor es la lenga de la familha e la comunautat (sonque en cèrts espacis). Tot aquò crea un procès de cambiament lingüistic parcial dins las vilas.
Fins a fa pas gaire i aviá d’escòlas bilingüas oigor-chines. Mas, durant los darrièrs decennis, lo chinés a espandit la siá presència coma lenga principala a l’escòla e aquò a agut una repercussion dirècta sus la transmission intergeneracionala de la lenga.
Uèi, l’oigor a una rica tradicion islamica escricha e orala. La musica oigora, mai que mai, lo genre del muqam, es clau dins l’identitat oigora. Demòran cèrts mèdias en oigor, mas son plan espepissats pel govèrn chinés. Sus Internet, la lenga es mai viva e utilitzada dins de grops fòra de China. Dintre, i a fòrça limitacions governamentalas.
Per aiçò, las principalas menaças que i pòt aver uèi sus l’oigor son la pression del chinés mandarin, una preséncia mai reducha a l’escòla, l’exili, las disparitats ortograficas e los problèmas dins la transmission intergeneracionala dins las grandas vilas.
Es segur que l’oigor desapareisserà pas lèu, ja que lo nombre de parlaires encara es plan grand, mas s’aquela lenga vòl aver un avenir, cal resòlver cèrts problèmas coma la transmission familhala de la lenga, una màger numerizacion d’aquesta, la politica lingüistica estatala chinesa e l’evolucion del bilingüisme a l’escòla.
Es clar que contunharà d’èsser la lenga culturala mai causida dins la familha, mas la pression estructurala exteriora es tanben tras que nauta. De situar l’oigor coma una lenga majoritària al nivèl regional es tanben considerar que patís una fòrta pression institucionala chinesa. E doncas aquò plaçarà la lenga oigora dins una situacion mai reala, que preparará la lenga per un avenir segur e la siá subrevivéncia, malgrat lo bilingüisme actual.
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.
Imatge principala: httpswww.flickr.comphotostravelingmipo/CC Uyghur/Meshrep
