Un deus cants d’ausèth mes comuns que podem escotar en Bearn e tanben en tota Gasconha, qu’ei lo de la merla negra (Turdus merula). En efèit, que la podem trobar plan als replanats e lanas mes tanben près de las prumèras sèrras pirenencas. Lo cant de la merla donc qu’apartien aus sons mes comuns d’aqueth país. Qu’ei atau despuish hè sègles e que mòstra ua adaptacion complèxa au paisatge gascon se pensam au futur. Las merlas que son ausèths passerifòrmes de la familha deus turdides dab un clar dimorfisme sexuau.
Lo mascle qu’ei negre mes a lo bèc de color iranja e a un anèth de la medisha color a l’entorn deus uelhs. La hémia, per contra, a colors hòrt mei mimeticas, de color bruna, ideau entà non pas estar descobèrta quan ei au nin dab los ueus. La merla qu’ei un ausèth que podem descríver plan dab la paraula adaptabilitat. Pr’amor que, autan plan que demorè tostemps restacada au bòsc caducifòli umide, que cambiè lo lòc on víver e uei que’n podem trobar en vilas e vilatges com Aush o Tarba, aus jardins publics e privats mes tanben aus camps de coltiu dab vegetacion (garrigas) o petits bòscs.
Tanben ne traparam au massís forestal de Lanas de Gasconha, maugrat que preferesca zònes dab pins e tanben un aute tipe de vegetacion. Uei la merla de bòsc que contunha d’estar timida mes pas la merla urbana, que tolèra l’ester uman a pas guaire mètres d’on cèrca minjar.
Ua populacion permanenta
En tot crotzar dadas departamentaus e de tota França que podem arribar a la conclusion que, gràcias a la soa nauta densitat a Gasconha, que n’i poiré aver autanlèu entre 2 e 3,5 milions d’individús locaus. Pr’amor que pas tota la populacion de merlas gasconas ei permanenta. Au costat de la populacion locau, que migra pas jamei pr’amor deus ivèrns suaus gascons, que i a ua auta populacion qu’arriba pendent la davalada deu nòrd europèu a se refugiar deu hred septentrionau e que i demora dinc au mes de març. Que ditz la legenda que la merla abans qu’èra blanca e qu’un dia digò a l’ivèrn; ne hès pas mei paür. Alavetz lo mes de genèr, encolerizat, que demandè tres dias mei au mes de heurèr e qu’e lancèc ua òrra tempèsta de nèu. La merla que’s refugiè dens ua cheminèia umana e tres dias aprés que’n sortí negra coma punicion pr’amor de la colèra deu mes de genèr.
Aus sègles XIX e XX tanben èra caçada e cosinada en Gasconha, sustot a Lanas. Uei, totun, maugrat qu’enqüèra pòt estar caçada, qu’ei protegida la majoritat deus còps e qu’ei demorada un simbèu de bona biodiversitat. Totun, lo futur n’ei pas briga segur. Las merlas que minjan vèrmes, caragòlhs e insèctes que cèrcan devath las huelhas o lo sòu. Se l’estiu ei sec tanben o ac ei lo sòu e las mèrlas joenas ne’s pòden pas neurir. Alavetz la mortalitat vien plan hauta e que se’n moreishen milèrs.
En mei d’aquò, e despuish l’an 2010 lo sud francés que pateish lo virus Usutu, un arbovirus miat peus mosquits e que provòca ua letalitat quasi totau a la populacion de merlas de Gasconha. Vilatges entièrs qu’an perdut la soa populacion en drin setmanas. E lo cambiament climatic qu’entraina mei calor e tanben mosquits. La pèrta de vegetacion pr’amor de l’agricultura que tanben provoquè la pèrta de lòcs de nidificacion. A las vilas, las joenas merlas que son caçadas sovent peus gats, que los caçan de faiçon facila.
Uei la merla negra gascona enqüèra ei, totun, un biosenhal clar de la qualitat environamentau de Gasconha. Mes se ua espècia autan resistenta vad febla, navèras sequèras o malaudias viricas que poirén har hèra damnatge a la soa populacion actuau en territòri gascon. Entà l’ajudar solament cau mei pensada logica: conservar lo bòsc mixt, non destrusir la vegetacion pròcha deus camps de coltiu, arrestar l’usatge de pesticidas e crear jardins dab hèra biodiversitat. Solament atau las pròchas generacions de gascons poirán contunhar de l’escotar cada dia quan arriba lo Solei.
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Imatge principau: pete. #hwcp/CC
