DE UPERNÒVAS QU’ESPETAN EN CADENA
Que l’Univèrs siá un luòc plen de violéncia extrèma es un fach que totes ja sabem. Un exemple clar es una estela massissa que patís l’esfondrament de son nuclèu e que finís en supernòva, çò es una explosion enòrma, un dels fenomèns mai brilhants e energetics del còsmos e que pòt eclipsar una galaxia entièra pendent de setmanas. Puèi sonque demòra un cadavre estelar subredens e una nívol de gas. Pas res mai.
Fins ara los astrofisicians an supausat qu’un tipe d’explosion coma aquel èra sonque un eveniment independent. Pasmens, la sciéncia ven ara de descobrir una autra causa. De cercaires del Telescòpi Espacial de Rais Gamma Fermi de la NASA an observat quicòm de desparièr. Trobèron las rèstas de doas supernòvas bessonas, doas estelas que partejavan la meteissa origina e que, a travèrs de la siá rivalitat, finiguèron destruchas del meteis còp. Un fach plan misteriós.
Las estelas gigantas
D’efièch, tanben cal remembrar que la granda majoritat de las estelas extrèmament massissas de l’Univèrs naisson apariadas. Son dins de sistèmas binaris formats per dos solelhs que viran un a l’entorn de l’autre en s’influenciant mutualament a travèrs de las lors revolucions. Fins ara se sabiá que se raubavan de matèria un a l’autre e pas gaire de mai. Mas, s’una estela arriba a la fin de la siá vida, que se passa amb l’autra?
Pr’amor que l’explosion d’una supernòva es pas res mai que la fin d’una estela. Non fa gaire, foguèron fotografiadas la nebulosa de la Medusa, IC 443, e son complèxe gasós vesin conegut coma G189.6+3.3. Se pensava que la proximitat d’aquelas doas estructuras dins la meteissa region èra sonque una coïncidéncia. Totun, l’observatòri Fermi a pogut desmontar aquesta ipotèsi e assajar de descriure çò que se passèt en aquel sector galactic fa de milièrs d’ans.
Lo telescòpi Fermi capta los rais gamma, la forma de lutz mai energetica qu’existís, producha quand las particulas acceleradas per las supernòvas tustan los atòms del gas interstellar. En analisant aquò, los cercaires remarquèron una simetria quimica e una velocitat tant identica entre ambedoas rèstas que l’escasença que foguèsson de fenomèns independents foguèt reducha a zèro. Son doas estelas sòrres que partejavan lo meteis brèç e lo meteis destin.
Quand la primièra estela, la mai massissa, e doncas l’estela que consumissiá lo sieu combustible mai rapidament, espetèt en supernòva, l’onda de tust resultanta foguèt gigantassa. Talament que tanben tustèt l’estela companha. L’impacte provoquèt çò que los astrofisicians sonan un « kick », o còp de pè cosmic. L’estela subreviventa recebèt una butada enòrma e foguèt catapultada a travèrs del void de l’espaci prigond a de centenas de quilomètres per segonda, e venguèt una estela en fugida.
Après aver viatjat pendent de milièrs d’annadas sola a travèrs de l’espaci, lo sieu pròpri nuclèu s’esfondrèt fin finala quand s’agotèt lo fèrre de l’interior de l’estela. La resulta foguèt una segonda explosion de supernòva desplaçada dins l’espaci. Çò que lo telescòpi Fermi a captat ara son los dos cadavres en expansion d’aquel parelh original, desseparats per l’immensitat del void.
Aquela descobèrta es capitala. Fins ara, los modèls teorics de las supernòvas se basavan sonque sus de simulacions informaticas. Jamai s’èra pogut mesurar dirèctament las consequéncias d’aquela destruccion. Las rèstas de la nebulosa de la Medusa e de son vesin son idealas per mesurar la fisica de particulas.
E aquò tanben obliga de tornar pensar la manièra que mesuram la distribucion de la matèria dins l’Univèrs. Se fòrça supernòvas que consideram isoladas son lo produch d’estelas fugidissas expulsadas per d’explosions precedentas, los mapas energeticas an d’èsser recalculats. Tot compte fach e debatut, la sciéncia ven de nos demostrar que quitament dins lo void de l’espaci demòran servadas de rèstas pendent de milièrs d’ans d’estelas qu’un còp èra, aguèron tanben una origina e una existéncia comunas.
La Redaccion
