Era istòria de nòsta espècia (e ja se poirie començar a parlar ben de nòsta espècia e non de tota era umanitat, pr’amor qu’ena istòria d’aguesta i a diferentes espècies ominides) ei longa. Quan en d’auti continents era civilizacion ja començaue a víer ua realitat es nòsti ancessors africans tanben comencèren a víuer amassa en pòbles. E açò provoquèc, mès tard, eth neishement de diuèrsi empèris e nacions estonants.
Siguec justament en airau saharian, abans qu’aguesta zòna venguèsse un desèrt, trapam es prumères formes de vida organizades. E eth neishement dera agricultura. Eth declin d’aguest tipe de vida pr’amor dera desertizacion deth territòri tanben provoquèc eth neishement dera civilizacion a un nivèu major, mès ara apròp deth Nil e er arriu Nigèr. E quan es umans ja non podèren víuer mès en airau saharian, se n’anèren per tot Africa.
Es agricultors de Tichit
En cèntre de Mauritània, en nòrd-oèst d’Africa, se desvolopèc ua petita civilizacion regionau apròp de Dhar Tichit. En desèrt encara i demòren aué es rèstes de traçes circulares: son es rèstes des prumèrs pòbles indigènes que i auec en airau ara hè apuprètz 3.000 annades. Bèri uns d’aqueri pòbles auèren enquia 3.000 abitants, çò qu’ei susprenent en aquera epòca.
Es abitants des pòbles de Tichit viuien dera agricultura. Plantauen milh e tanben caçauen un shinhau entà completar era dièta. Tanben auien animaus domestics e pescauen pendent era sason de plòjes. Es tets des cases èren hèti damb arrames e es parets èren de hanga. En bères ues d’aguestes cabanes i auien es granèrs, sus pautes solides de pèira que protegien es bastides des arrats e dera umitat.
Aué, e dempús d’observar se com se separen es cereaus sauvatges en Chad, es cercaires an podut auer ua idèia sus com es prumèrs agricultors podèren domesticar aguestes plantes. Calie espovassar es plantes damb eth vent e colhir es granes mès pesades (que tanben èren es mès beròies). Tot açò ère hèt sus ua tela en dejós. Es granes mès leugères volauen. Alavètz aguestes granes mès pesades èren plantades un còp e aute e es milhors granes èren sellecionades.
En Tichit tanben siguec trapada terrassa. Es cercaires creden que siguec creada ena madeisha epòca qu’era sellecion de cereaus. Era terrassa permetie poder colhir era grana. Dempús d’estudiar ben aguesta terrassa, es istorians descorbiren qu’enes objèctes mès ancians, es granes domestiques non son guaire presentes, mès qu’enes mès modèrnes son era majoritat. Ei atau com siguec descorbida era domesticacion des plantes.
En Tichit es istorians trapèren carrers estrets mès pro grani entà poder passar es arramades de crabes o buèus. Tanben i auien horats dejós des parets entà deishar passar era aigua dera plòja, fòrça abondanta pendent era sason cauda der airau.
Dempús sigueren trapades rèstes de pòbles en Hoggar, mès ar èst, a 2.000 m de nautada. Era terrassa siguec hèta 7.500 ans abans Crist. Açò demòstre que siguec hèta abans qu’en Tichit e que donques bères ues des populacions mès ancianes d’Africa (pòbles) sigueren bastidi enes montanhes der Hoggar, un lòc fòrça protegit mès tanben isolat dera rèsta d’umans que i auie alavètz en Africa.
Era Redaccion
Illustracion: ChatPT/Sapiéncia
