En 1726, un escrivan de 39 ans nomenat François-Marie Arouet, ja èra mai conegut a París coma Voltaire. Se n’anava a Anglatèrra. Lo viatge èra la conseqüéncia d’un decret reial que l’enviava a l’exili. Çò qu’aviá començat coma una ataca verbala d’un cavalièr aristòcrata nomenat Rohan contunhèt amb una ataca fisica ordenada per l’aristocrata. Puèi arribèt la Bastilha e puèi l’exili.
L’exili de Voltaire a Anglatèrra demorariá 3 annadas, fins a 1729, e venguèt, malgrat la politica reiala francesa, una nòva estapa intellectuala per Voltaire. Car l’intellectual francés cambièt la siá pensada pendent l’exili anglés. E cambièt plan. Aicí foguèt ont descobriguèt la miséria del regim absolutista francés e i trobèt sciéncia, política de naut nivèl e filosofia. D’armas que l’escrivan illustrat utilizariá aprés per assajar de cambiar l’estat francés quand tornèt.
A Londres Voltaire trobèt una societat qu’aviá viscut una Gloriosa Revolucion en 1688. Voltaire coneissiá plan la censura francesa. Mas la realitat anglesa foguèt per el, estonanta. A Anglatèrra i avián desparièras religions; anglicans, quaquèrs, presbiterians, e encara, catolics. A França totes aqueles qu’èran pas catolics èran perseguits. Mai que mai los protestants.
Un cambiament de pensada
Aquò cambièt de biais radical la pensada de Voltaire. Comprenguèt lèu qu’aquela diversitat anava pas contra l’estat mas que lo fasiá mai fòrt car la libertat civila èra plan nauta. La tolerància èra una practica politica comuna anglesa. Èra demostrat que tanben èra positiu per l’economia.
A la Borsa de Londres i avián josieus, islamics e crestians. Sonque qui guanhava pas èra criticat. Voltaire descobriguèt que caliá finir las paraules polidas amb la cort francesa e començar a dessenhar una estructura estatala plan mens dogmatica.
Voltaire coneissèt los cientifics e filosòfs pus importants de l’epòca. Poguèt estudiar plan l’anglés e lèu lo contrarotlèt. Puèi dintrèt en l’òbra de Bacon, Locke e Newton. E comencèt a escriure sus eles. Locke li balhèt una nòva vision sus l’èsser uman. Per Locke tot es vertat se òm pòt puèi o demostrar (metòde scientific). Aquò estonèt Voltaire.
L’educacion e la societat èran l’unic model pels individús. E lo govèrn sonque podiá o respectar. Èra una filosofia que negava lo dret divin reial e que demanava un usatge racional de la libertat d’expression.
D’un autre costat, Newton trinquèt amb lo modèl contemporanèu del cosmos. Quora moriguèt en 1727, foguèt sepelit amb totas las onors a Westminster. Èra la reconeissença del país a un savant pr’amor qu’aviá balhat l’Univèrs de nòvas leis fisicas. Leis qu’èran pas divinas pr’amor que i aviá pas cap Dieu.
Voltaire tanben coneguèt escrivans coma Jonathan Swift, autor dels Viatges de Gulliver, e tanben lo poèta Alexander Pope. La parodia, l’ironia e las istòrias legendàrias venián ara una nòva e poderosa arma per luchar contra l’absolutisme. Sovent l’umor èra pus poderós que las leis.
Voltaire tanben coneguèt lo teatre de William Shakespeare. A l’epòca lo teatre francés èra plan barrat per las normas del temps, lo luòc e l’accion. Lo teatre de Shakespeare, totun, èra salvatge, irregular e sens educacion mas aviá una energia dramatica estonanta. L’òbra de Shakespeare demorèt gravada a la memòria de Voltaire per totjorn.
Tot aquò entraïnèt escriure las famosas Letras Filosoficas, publicadas lèu a França. En aquestas letras, Voltaire usa Anglatèrra per criticar plan França. Critiquèt la rigidesa catolica e borbonica. E ridiculizèt l’academia e la sciéncia francesas de l’epòca. Foguèt un libre revolucionàri a França.
Aquelas letras foguèron condemnadas al Parlament de París e puèi brutladas. Mas lo còp a l’ancian regim ja èra estat balhat. Quand Voltaire tornèt a França en 1729 èra un autre òme. Ara èra un vertadièr filosòf que voliá cambiar l’umanitat.
Des d’aquel moment tota l’òbra de Voltaire aguèt de valors jamai usadas abans a França: libertat, tolerància, empirisme, rason blosa contra l’opinion d’aqueles qu’avián pas educacion. Decadas apuèi Voltaire escriguèt sus lo cavalièr de Rohan qu’aviá ordonat l’atacar. Per lo criticar. Mas sens Rohan, l’illustracion europèa auriá estat desparièra.
Anglaterra aviá aufèrt a Voltaire un refugi politic, mas atanben una libertat de pensada que França li aviá negat fins alara. E foguèt aquel viatge, aquela estada, çò que cambièt lo destin de Voltaire e tanben la cultura occidentala per totjorn.
La Redaccion
