Toti sabèm qu’era Val d’Aran ei un tresaur excepcionau dera natura pr’amor dera sua situacion enes Pirenèus. Mès en dehòra dera Val encara i a fòrça persones que non coneishen aguest hèt. Un país damb montanhes fòrça nautes, bòsqui de faus e pins neres, polits arrius e tucs impressionants qu’ei un des majors refugis entara biodiuersitat aupina europèa. Tanben ac ei era sua fauna e flòra.
Ei justament en mièg d’aguest airau meravilhós que i a un luòc ont podèm visitar un parc d’animaus entà tornar trapar aguest ligam damb era natura. Eth parc ei en Bossòst e se nomena Aran Park. Eth parc a ua superfícia de mès de vint ectaras e aufrís ua immersion totau ena vida dera fauna autoctòna pirenenca. Qu’ei un polit biais de véder espècies locaus en semi-libertat e de manèra segura.
Era visita demòre mès de dues ores. I podèm anar damb era familha e, mès que mès, damb es mainatges, pr’amor que i a cèrts animaus, com ara guits e crabes de bòira o tanben gossets des praderies, que poden èster suenhadi pes mès petiti damb totau seguretat. E açò, ei ua des melhors manères de hèr compréner as mès joeni qu’era natura déu èster aimada e suenhada tostemp. Mès encara ena Val d’Aran.
Un parc damb fòrça atraccions
En Aran Park es animaus demòren en d’espacis grani que reprodueishen es sòns abitats naturaus. E, atau, podem véder se com aguesti se compòrten d’un biais mès o mens semblable a quan son en libertat. Pr’amor que i a vegetacion, arbes e ròques e tot laguens un espaci naturau fòrça beròi.
En Aran Park podèm véder orsi bruns (Ursus arctos), eth gigant des montanhes pirenenques. Mès damb seguretat, sense pòur. Un animau emblematic que demorèc ena val durant sègles e que tornèc ara madeisha non hè guaire. Er espaci entà lo véder qu’ei ideau. Véder se com camine ath costat des arbes, cerque insèctes o se banhe en meddia qu’ei ua experiéncia estonanta pr’amor que remembre era necessitat de suenhar es grani bòsqui aranesi e tota era sua fauna e flòra.
Non luenh d’aguest traparam eth linx boreal (Lynx lynx). Aguest qu’ei un des predators que demòren tostemp mès amagadi ena prigondor des bòsqui. E non, non ei eth celèbre linx iberic, que, se jamès demorèc ena Val, ara hè dècades qu’ei desapareishut. De hèt, ei un predator que demòre tan amagat que cau cercar-lo durant bères ues minutes. Sonque atau poirem, fin finau, véder-lo ena òmbra o darrèr d’un arbe. Eth sòn agach qu’ei penetrant e non dèishe indiferent.
Lèu arribaram a on demòre eth lop gris (Canis lupus), un des predators mès polemics que tornèc non hè guaire as Pirenèus des d’Occitània e Itàlia. I a lops grisi e lops artics deu Canadà. Se i demoram pro temps, poirèm descorbir era sua jerarquia, jòcs e crits en naut des arròques.
Pr’amor qu’Aran Park a ua diuersitat faunistica estonanta. I an tanben loeires (Lutra lutra), marmòtes de montanha, (ha)gines (Martes feina), gats putz (Mustela putorius) e gariòles (Bonasa bonasia). De hèt i a tanta fauna qu’aurem problèmes ara ora d’arrestar es mainatges.
Mès en naut deth parc tanben vederam d’autes espècies pirenenques coma eth cabiròu, eth cèrvi, er isard, era craba o era daina que demorèn en sòn abitat naturau e dan ua imatge d’elegància ath parc tostemp.
Un des hèts mès susprenents d’Aran Park ei que tanben podèm identificar diferentes espècies de plantes e arbes, brica abituau en aguesta classe de parcs. Atau, era imatge dera Val ven fòrça mès complèrta, pr’amor que se pòt aprene melhor quines son es principaus espècies deth país.
E se èm aimants des ausèls tanben ei eth luòc ideau, pr’amor que i a arrianglos (simplement estonants), paums, chòts e corbassi, que representen bères ues des espècies mès emblematiques deth territòri. E totes eres en sòn abitat naturau.
Tanben i a marmòtes e esquiròus e ua espècia brica tipica dera zòna, es gossets des praderies americanes, mès que serà tanben un des airaus mès visitadi pes mainatges, pr’amor que i pòden demorar apròp e encara dar neuridura as mès petiti. E açò non a prètz aué.
Se m’ac permetètz, i a ua istòria que s’i debanèc non hè guaire e que da una idèa dera importància d’un parc coma aguest: durant era fin de junhsega de 2025, durant era còga, i auie un mainatge tolosan arrestat dauant des marmòtes. Eth sòn nom qu’ei Martin. Sajaue de véder ua marmòta de pògui dies que gessie dera tuta. Dempús de mès de vint minutes, aguesta se dirigic on ère Martin e aguest li dèc èrba entà minjar. Era petita marmòta agachèc Martin entà véder se i auien d’autes intencions, demorèc tranquilla e dempús minjèc dera man de Martin. Dempús se’n tornèc ara sua tuta.
Martin didec as sòns pairs qu’era marmòta li auie dat es gràcies. Qu’ei segur qu’aguesta imatge e contacte damb era natura demorarán entà tostemp ena ment deth mainatge Martin. Aguesta qu’ei era tòca deth parc. Dar ua educacion environamentala a grani e joeni entà poder dempús actuar en conseqüéncia ena natura quan èm adulti. E açò ei fòrça important ena epòca actuau.
Pr’amor qu’Aran Parc non ei un parc d’animaus tradicionau. Ei fòrça mès qu’açò. Ei un centre vitau d’educacion environamentau aranés de conservacion des espècies (animaus e plantes). E cada visita ajude a dar sosten ar esfòrç deth parc ara ora de protegir es suenhar es espècies naturaus araneses.
Fòrça espècies qu’aué son menaçades de manera grèva e que poirien desaparéisher lèu. Se non cambiam era nòsta pensada açò poirie se debanar lèu. Sonque damb er esfòrç de toti (tanben d’Aran Park) poirem tornar a descorbir damb umilitat e admiracion eth gran tresaur naturau qu’ei era Val d’Aran. E alavètz serà quan aimarèm e protegirèm era sua fauna e era sua flòra. Visitar Aran Park donques ei polit, mès tanben un assag de trapar era patz interiora des umans, pr’amor que remembram durant dues ores, que tanben èm animaus dera natura, un prètzhèt que non auriem d’auer jamès desbrembat.
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Imatge principau: Christian Andreu
