Una descobèrta recenta de l’astronomia mondiala es unica e istorica, pr’amor qu’avèm (per mejan dels telescòpis de la NASA e de l’ÈSO ) observat, pel primièr còp dins l’istòria de l’umanitat e de la sciéncia, la naissença d’un sistèma solar.
Aital, una còla scientifica poguèt espepissar pel primièr còp lo moment que los minerals començan de se solidificar per formar de planetas, çò qu’es considerat coma la primièra estapa de la formacion d’un sistèma solar.
Los astronòms foguèron doncas testimònis de la formacion d’un sistèma planetari, en capturant los primièrs minerals cauds que se solidifican a l’entorn d’una estela jove. La descobèrta, publicada dins lo numeric Nature, dobrís una finèstra sus la coneissença de cossí se formèt lo nòstre pròpri sistèma solar fa 4,6 miliards d’annadas.
Una estela plan jove
HOPS-315 es una estela situada a aperaquí 1300 annadas lutz de la Tèrra, dins la nebulosa d’Orion. Es una estela jove, encara en creissença, una protoestela de tipe I, dins una envolopa de gas e de posca. L’environament s’es mostrat ideal per enregistrar un fenomèn jamai vist de per abans. En utilizant de donadas combinadas del telescòpi espacial James Webb (JWST) e del radiotelescòpi ALMA, la còla d’astronòms trobèt un fach d’estonant: de gas de monoxid de silici caud (SiO) e de minerals cristallins que començavan de se solidificar a sonque 2,2 unitats astronomicas de l’estela.
Çò observat es lo zèro instantanèu: lo moment ont lo gas caud, ric en silici, comença de se condensar en de minerals solids, un procès necessari per la formacion de las granas de las futuras planetas. Lo fenomèn èra pas estat jamai estat observat en temps real.
Perqué aquela descobèrta es fòrça importanta ? La formacion de planetas depend d’un equilibri de temperatura. Lo disc de material a l’entorn de l’estela agís com un forn que sonque jos cèrtas condicions pòt entraïnar la formacion de cèrts minerals solids a partir del gas. E una region pròcha d’HOPS-315 foguèt trapada dins un disc ont la temperatura èra pro nauta per vaporizar de grans de posca espaciala.
“La recondensacion de silicats vaporizats en una region del disc favorís la formacion de formacions ricas en calci e alumini”, çò diguèron los astronòms. Aqueles son qualques unes dels compausants solids mai ancians del Sistèma Solar. Lor preséncia dins HOPS-315 suggerís un procès similar a aquel que se passèt aicí.
Aital, segon los cercaires, la proporcion d’enstatita e de forsterita correspond pas solament a de condicions de condensacion esperadas, mas tanben fa que qualques materials pòdon començar de s’amassar en d’estructuras mai complèxas, los primièrs passes cap a las planetas. E los meteisses minerals observats son los que compausan fòrça meteòrs ancians trobats sus la Tèrra.
“Vesèm aqueles minerals tanben dins d’asteroïdes del Sistèma Solar”, çò diguèt Logan Francis, astronòm. Fins ara, cap de planeta èra pas estada trobada dins lo sistèma HOPS-315. Mas çò qu’es extraordinari es que vesèm lo moment anterior a la formacion de planetas e aquò es sens precedents.
Los cercaires utilizèron d’instruments espectroscopics de James Webb (NIRSpec e MIRI) per identificar los minerals silicats. ALMA ajudèt a cartografiar lo disc e trobar la preséncia de cèrts materials dins l’airal. Çò trobat confirma que lo gas caud començava d’aver una temperatura mai nauta e de formar de cristals, que puèi entraïnarián la naissença de planetas.
HOPS-315 es encara jove. A sonque 135 000 ans. Pasmens, ja a començat de desvolopar cèrtas condicions necessàrias per la formacion de planetas rocosas, coma la Tèrra, o de gigantas gasosas coma Jupitèr.
Aquesta descobèrta dobrís pas a de nòus camins per estudiar la formacion planetària en accion. Tanben es una escasença unica per poder restacar d’autres sistèmas solars amb lo nòstre. D’observar aquel sistèma a aquel moment es una realizacion tecnica estonanta e tanben una fenèstra dobèrta sul passat. Un passat que mòstra cossí se formèt lo nòstre pròpri sistèma. E amb la tecnologia actuala la possibilitat de veire d’autras espelidas de sistèmas solars es mai pròcha que jamai.
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
