La filosofia a perduda força preséncia en lo sistèma educatiu pendent los darrièrs ans. Un grand error pr’amor qu’es una matèria qu’ajuda los escolans a poder rasonar e conéisser melhor lo present e nòstra istòria.
Mas quin foguèt lo primièr filosòf de l’istòria a Occident? Tales de Milet (624 – 546 aC), originari de la vila de Milet (alavetz una polis grèga de la còsta ioniana, uèi a Turquia), un dels nomenats “presocratics” (los anteriors a Socrates). Un dels “Sèt savis de Grècia” e considerat coma lo fondador de l’Escòla filosofica e scientifica de la siuena vila.
Aquel intellectual decidiguèt que per explicar los eveniments de la natura, deviam pas utilizar los mites o las legendas, mas un procediment fòrça simple, basat en la rason, e qu’es la basa de la filosofia e de la sciéncia. Observar – Rasonar – Demostrar , totjorn a la recèrca de las causas naturalas qu’an provocat aquel eveniment. Es la recèrca de l’”Arkhé”, l’origina de totas las causas.
Descobèrtas sus geometria
Las siuenas descobèrtas se relacionan sustot al mond de la geometria, amb lo conegut Teorèma de Tales, que calcula las proporcions entre de segments de linhas drechas crosadas per drechas parallelas. Segon explica la tradicion, Tales atenguèt calcular l’auçada d’una piramida, solament amb la comparason entre la siuena pròpria ombra e la de la piramida. El prepausava que se coneissèm l’auçada d’una persona o d’un objècte, podèm utilizar aquela meteissa nautor per calcular la d’un objècte mai grand.
Una autra sciéncia interessanta per Tales de Milet èra l’astronomia, amb l’estudi dels eclipsis e del movement de las planetas e d’autres còrsses celestials. Una autra tradicion explica qu’atenguèt predire un eclipsi l’an 585 aC.
Coma totes los filosòfes “presocratics” se prepausava quin èra lo material basic de la natura. Tales defendiá qu’èra l’aiga, presenta en los organismes vius, e un element basic per la subrevivença animala e vegetala. Los ancians grècs opinavan qu’existissián solament quatre elements basics, qu’èran lo fuòc, la tèrra, l’aire e la meteissa aiga.
E coma totes los filosòfes grècs, las siuenas frasas èran dignas de reflexion. Ne mencionam qualques unas:
“Lo trabalh mai complicat de la vida es la coneissença d’un meteis; lo trabalh mai facil, criticar als autres”.
“La felicitat del còrs se fondamenta en la santat, lo bonaür de l’entendement en la sabença”.
“Lo temps es lo mès de savi de totes, pr’amor qu’esclarís tot”.
“L’esperança es l’unic ben comun a totes los òmes. Aqueles qu’an perdut tot, lo possedisson encara”.
Cossí podèm observar, la filosofia es necessària dins un mond amb una crisi evidenta de valors coma la societat ont vivèm. Redusir la preséncia de la filosofia es redusir la reflexion dels escolans. O es que volèm pas una societat de ciutadans que sàpian rasonar?
Una entrevista de Francesc Sangar*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm
