Voi exprimir-vos eth mèn mès sincer arregraïment per auer-me autrejat era vòsta confiança e per auer-me permetut de representar ara nòsta Acadèmia pendent aguesti quate ans. A estat un gran aunor e, ath madeish temps, ua responsabilitat qu’è procurat exercir damb tota era dedicacion e eth compromís possibles.

Toti ac sabetz, arribè ara Presidéncia coma ua persona que, intellectuaument, ven deth Felibritge, dera tradicion mistralenca e dera Escolo deras Pirenéos. Totun, pendent aguest camin atau coma hí en tot eth procès d’aprobacion dera Lei der occitan, aranés en Aran, dera publicación deth decrèt de constitucion dera Acadèmia e delà ençà, è sabut hèr es mies reflexions e è estudiat e è hèt mies es referéncies alibertines qu’amassa damb es anteriors conformen era rica diversitat deth nòste occitanisme. Damb respècte mutuau e damb volontat de bastir, auem contribuït amassa a hèr era nòsta lengua occitana, e era sua varianta aranesa, mès fòrta, mès reconeishuda, mès prestigiosa e mès transcendenta.

Eth trabalh compartit damb cada un de vosati a estat ua experiéncia extraordinària, tant des deth punt de vista intellectuau coma uman. Vos ac è dit en fòrça ocasions, e aué ac torni a reafirmar: a estat un privilètge poder trabalhar ath vòste costat. E ei un compromís que non s’acabe aciu, pr’amor que continuarè collaborant damb era Acadèmia damb era madeisha conviccion e damb eth madeish afècte.

Tanben coneishetz qu’eth mèn estat de salut m’obligue a priorizar era mia persona. Coma persona responsabla que me considèri, sò conscient qu’era Presidéncia dera Acadèmia exigís ua dedicacion fòrça importanta e ua disponibilitat permanenta entà atier fòrça compromisi que s’estien per tot eth territòri occitan, per tota Catalonha, per tot er estat espanhòl e per aguesta arrason, considèri qu’ei eth moment de passar eth relèu.

Ac hèsqui damb era plea conviccion qu’era naua Presidéncia, ena persona de Miquèu Segalàs, qui ja a mostrat era sua capacitat ath cap dera Seccion Aranesa, acompanhat pera equipa de direccion formada per Ròsa Maria Salgueiro coma vicepresidenta, Angelina Cases coma secretària, Lourdes España coma presidenta dera Seccion Aranesa e Claudi Balaguer coma president dera Seccion Estandard, amassa damb toti es membres dera Acadèmia e es naues incorporacions, saberàn guidar era nòsta institucion damb encèrt, ambicion e esperit de servici, amassa damb ua continuïtat enes projèctes.

Era Societat Filiau d’Istòria, Patrimòni e Identitat seguirà aportant es sòns fruts e en aguest moment e en aguesta circonstància voi arregraïr ath Director deth projècte dera Istòria d’Aran, Josep Maria Canabal, era sua dedicacion, era sua constància e eth sòn esfòrç enta artènher tot çò que portam publicat e qu’ei enes pòrtes dera publicacion. Arregraïsqui ara madeisha man a toti es autors e as traductors, maquetadors e editoriaus tot eth trabalh aportat, demanant excuses, per aqueth trabalh ingrat que de viatges mos cau hèr de sollicitar, de meter terminis e de susvelhar e de mestrejar es procèssi. De ua auta manèra es projèctes s’endarrerissen un pialèr.

Voi deishar constància deth men arregraïment a Antòni Noguès pera magna òbra que mos dèishe damb tantes e tantes traduccions d’òbres dera Literatura Universau e que le placen coma eth mès important traductor d’òbres ara lengua occitana.

Voi arregraïr eth trabalh hèt pes nòsti tecnics geografs-cartografs, Luis Cortés e Betrand Martínez en tot eth projècte dera Microtoponimia dera Val d’Aran. È era conviccion qu’aguest trabalh serà un referent en tot deishar situats enes mapes es nòms des lòcs dempús d’auer-les remassat, normativizat e documentat es sues coordenades. Eth mèn efusiu arregraïment ar Institut Cartografic e Geologic de Catalonha, as sòns Directors e as sòns tecnics. Un aunor poder trabalhar amassa e veir es fruts d’aguestes collaboracions. Qué díder dera Directora der Institut entath Desvolopament e Promocion deth Naut Pirenèu e Aran, Sra. Eva Fiter Cirera. Sense era sua implicacion tot aguest projècte non serie quauquarren de tangible.

Voi arregraïr ara Fondacion AGER e ara sua Presidenta Sra. Griselda Lozano era oportunitat d’auer podut préner part coma institucion en projècte deth Prèmi Literari Mn. Jusèp Amiell en tot demorar era Acadèmia coma eth referent lingüistic e de Jurat d’un des grani prèmis literaris d’Occitània.

Tanben voi arregraïr ara premsa en generau, perque mos an agut en compde en molti des actes qu’auem protagonizat e en particular as mejans mès propèrs coma SEGRE, LA MAÑANA, AUÉ, CATALUNYA RÀDIO, ARAN-LLEIDA TV, SAPIÉNCIA OCCITANA, JORNALET e ARA. Tot aquerò que transcendís ena premsa ei bon entara Acadèmia e tara nòsta lengua, tara nòsta cultura e tà defener era nòsta identitat.

Non pogui deishar passar, de cap de manèra, era mès grata constància der arregraïment particular e institucionau ar Institut d’Estudis Catalans, ara sua Junta Directiua e ara sua presidenta era Illustrissima Sra.  Teresa Cabré, per auer-mos brindat eth privilègi de trasladar ua delegacion dera nòsta Acadèmia ara capitau deth Principat e atau crear un lòc referent dera lengua occitana en Barcelona, en còr de Catalonha.

Coma ben podem compréner sense es mieis que meten enes nòstes mans era Generalitat de Catalonha a trauès des Departaments de Politica Lingüistica e de Justícia, er Estat a trauès deth Ministèri de Sciéncies, Innovacion e Universitats, era Deputacion de Lhèida e er Institut d’Estudis Ilerdencs, era Deputacion de Barcelona, er Ajuntament de Naut Aran e Baqueira-Beret, S.A. atau coma d’autes petites aportacions privades, tota era nòsta activitat non serie possibla. Fòrça gràcies a toti.

De forma particular, permetetz-me que hèsca un lòc en aguesti moments ara mia hemna, Maïthé Deymes, qu’enes moments de dificultat per tèmes de salut tostemp a estat ath mèn costat e a sabut dar-me er alend entà lutar e seguir endeuant.

E coma, non voi arregraïr de forma molt especiau ara nòsta administrativa Lara Baqués, peth sòn trabalh aprenut en pòc de temps e era remarcabla gestion hèta pera nòsta gerenta, Alidé Sans, era sua sapiéncia e eth sòn saber hèr. Sense era tot auesse estat molt mès dificil. Gràcies Alidé pera metuda en marcha deth projècte deth Diccionari Juridic Aranés, eth Diccionari Occitan Aranés DOA en linha, pera coordinacion deh Recuelh de Memòria Orau e per totes es aportacions e era ajuda prestada entà inserir era nòsta institucion en sen dera societat.

De forma especiau voi arregraïr ath nòste expresident, Jusèp Lois Sans, era sua ajuda en tot moment atau coma eth trabalh insigne e es iniciatiues qu’a aportat entà anar escalant en prestigi e en reconeishement dera Acadèmia e dera lengua. Jusèp Loís a mès d’èster eth gran especialista en Corpus Documentau dera Lengua ei un trabalhador nat, e ua persona compromesa enquiàs darrères conseqüéncies. Molti viatges era sua vision clarividenta a estat un far qu’a mercat eth camin en moments de dobte. Gràcies per tot Jusèp Loís!

Sò convençut que, damb eth trabalh de toti, seram capables de portar era nòsta lengua as mès nautes còtes de prestigi, de reconeishement e de normalizacion, fidèus ara sua unitat e ara sua riquesa.

Gràcies de còr per aguesti quate ans de confiança, de trabalh e d’amistat. A estat un aunor servir ara Acadèmia. Contunharè ath vòste costat, coma un membre mès, trabalhant tostemp en favor dera lengua occitana e der aranés.

Fòrça gràcies a toti e autofelicitacions per tot çò que portam hèt.

Jèp de Montoya e Parra                                                                                                                         4 de juriòl de 2026.

Aguesta estonanta revirada de Nogués des 1000 e 1 nets pòt èster analizada a trauèrs dera literatura, era antropologia sociau o encara era traductologia des lengües minorizades. Mès revirar era òbra ar occitan pirenenc ei tanben un auentatge entara metanarracion, eth discors femenin o encara era dimension expressiua de tot un collectiu. Revirar eth realisme rus o eth romanticisme francés ja siguec un hèt fòrça positiu entar aranés. Es 1000 e 1 nets formarie ja part d’un projècte nacionau aranés de maduracion lingüistica. Qu’ei ua revirada, e açò qu’ei dit lèu, que non a nat tipe de precedent ena istòria contemporanèa der occitan.

Es academics der IEA-AALO an volut demostrar que non n’i auie pro damb ua selleccion antologica. Eth camin causit per Nogués siguec eth camin mès dur pr’amor qu’ei ua revirada sistematica e integrau. Mès, se com pòt un dialècte montanhós isolat geograficament durant sègles recébre era sensualitat, fatalisme e dret islamic mediaveu sense desbrembar era qualitat mès nauta peth camin ? Era tòca ère plan ambiciosa. Eth resultat tamben.

Es paraules de Schahrazada  son ua mòstra de com era superviuéncia umana tostemp capitèc, maugrat era arbitrarietat deth poder absolut. Quan eh sultan Schahriar descorbís qu’era sua hemna non ei fidèu, decidís aucir ua vèrge cada matin dempús de s’i maridar era net anteriora.  Era aparicion de Schahrazada, hilha deth visir, ei çò qu’arturarà era massacre. Era sua manèra de hè’c ei damb era paraula.

Era literatura coma sciéncia

Schahrazada ei eth simbòl dera literatura usada coma sciéncia entà obrir era ment umana. Eth desir de conéisher eth deman ei çò qu’arrestarà eth tiran. E pr’açò cada net Schahrazada barre es istòries damb era angonia de non saber se qué se demorarà deman. Pr’açò eth sultan artura era massacre, pr’amor que vò saber se com contunhen es istòries de Schahrazada. Damb Antòni Nogués era votz de Schahrazada a un nau ritme estonant. Era lengua hug de nat ritme infantiu. Aguest qu’ei eth gran error de fòrça revirades en d’autes lengües occidentaus europèes. Era Schahrazada aranesa parla coma ua savant que demòstre qu’er occitan tanben pòt definir es estats de consciéncia, retorica e negociacion dera lengua araba originau. Era prosa usada en aguesta revirada qu’ei eleganta e en equilibri entre er exotisme tradicionau semitic e era clartat sintactica d’un classic modèrn universau.

Es istòries des tres prumèrs volums des 1000 e 1 nets an ua estructura ipertextuau : son contes laguens de contes, com es des celèbres caishes russes. Un personatge d’un conte explique era sua vida entà poder sauvar era sua vida e es personatges d’aguest nau conte comencen un tresau conte. Ua experiéncia metaliterària extraordinària. Mès eth legeire non pòt deishar de saber qui ei qui ne perqué hè açò o açò aute. Revirar aguest tipe de literatura non ei bric facil. Mès Nogués capitèc damb er aranés. E açò demòstre tanben era grana qualitat d’aguesta revirada.

Hèr açò necessite d’ua precision cirurgica. Nogués tanben ei mètge. Era coordinacion e subordinacion des oracions ena revirada aranesa ei estonanta. Ei mostrada, un e aute còp era riquesa des pronòms e es estructures pròpries der occitan pirenenc en tot evitar era repeticion pesada. Era velocitat de lectura tanben ei gaireben orau sense pérdre cap rigor gramaticau. Damb açò Nogués demostrèc qu’er aranés ei plan preparat entà recéber tèxtes plan complèxes. En es 1000 e 1 nets era diuersitat ei magnifica ; i a califes, visirs, pescadors, caçaires e princeses, esclaues e èsters deth mès enlà islamic. Cada estament sociau a eth sòn pròpri registre. E ua morau diferenta. Eth tèxt non ei omogenèu. Ei era representacion de tot un collectiu que demorèc en Asia durant sègles.

Mès com revirar açò ar aranés ? Damb ua explotacion extraordinària deth lexic. Era formula usada ajude es parlars des personatges mès populars. Eth lengatge cambie quan parle ua cortesana. En arabi mès tanben en aranés. Açò evite ua uniformitat estetica pesada e en cada tèxt i a demorat ua naturalitat dinamica excellenta. Ena òbra originau i auie fòrça poesies laguens deth tèxt. Entà expressar er amor, era beutat o encara era pòur. En aguesta revirada son trincaments dera narracion usadi entà arturar era accion e gausir dera estetica dera lirica. E acíu er occitan a un auantatge istoric gigantàs.

Pr’amor qu’er occitan siguec a trauèrs de sègles medievaus ua lirica damb ua qualitat des mès nautes ena epòca dera edat mejana. Pr’amor des trobadors. E enes 1000 e 1 nets Nogués da ath tèxt ua musicalitat poetica estonanta. Era revirada non ei estada donques cap revirada simpla dera poesia e pro. Nogués volec dar-li ritme e vida pròpries en un sègle XXI on era majoritat de tèxtes d’internet son ja hèts per IAs. Era paraula des trobadors tornèc a trauèrs des metafòres orientaus der arabi. E capitèc damb expressions coma uèlhs coma gaseles, cabèus coma era escura net o eth sentiment trist des desèrts.

Es 1000 e 1 nets donques son un dialèg entre er orient medievau e era tradicion poetica der occitan. E pr’açò aguesta edicion a ua valor gigantassa. Qu’ei fòrça mès qu’ua revirada. Qu’ei lèu ua òbra exepcionau aué. Ua prumèra conclusion ei díder qu’èi ua revirada istorica sense precedents ena Val d’Aran mès tanben en Occitània tota. Qu’ei ua revirada que va mès enlà dera intervencion culturau filologica e que dintre ja laguens era resisténcia culturau mès prigonda. Pr’amor dera sua nauta qualitat.

Damb Schahrazada, tornam a véder se com eth tèxt, era literatura, era paraula, son es uniques armes que pòden guanhar era barbarie, eth determinisme estupid o encara era desumanizacion deth poder absolut. E açò, aué ei sinonime de grana qualitat. Tanben de libertat. Que cau mercejar ar Institut d’Estudis Aranesi e encara mès Antòni Nogués pr’amor d’ua revirada gaireben scientifica plan complèxa e damb era quau an podut dar ara societat actuau un vertadèr monument literàri que demòstre qu’er aranés non a cap tipe de termièra, com diden es sòns critics. Era lengua aranesa demòre damb aguesta revirada com ua ròca solida en miei des Pirenèus predisposada a guanhar toti es combats que pòden arribar en futur. E açò non ac pòden díder totes es lengües actuaus minorizades.

Un article de Christian Andreu*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Fotografia principala:  Sapiéncia occitana/ChatGPT

Jordi Suïls, delegat de Politica Lingüistica en Naut Pireneùs e Aran, en nòm e representacion deth Molt Onorable President dera Generalitat de Catalonha, Sr. Salvador Illa, Griselda Lozano, presidenta dera Fundacion ÀGER, Jèp de Montoya, President dera Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana e bèri membres dera familha de Mn. Amiell de Garòs liurèren es premis enes diferentes categories que demòren atau:

ACCESSIT ATH PRÈMI DE POESIA: Julien Cabarry, damb eth pseudonim “Calam Hangassut” pera sua òbra «Lo bal de las irondas». Julien qu’ei professor, un pagés que trabalha damb es sues aulhes, alpaques e chivaus. Tanben en món audiovisuau e ena ràdio, com presentador de television en ÔC Tele, qu’ei artista, realizador e escrivan en lengua occitana.

PRÈMI DE POESIA entà Gustavo Vega, damb eth pseudonim dera «Cauceta Rota», professor, poèta, artista e escrivan, Doctor en Filologia Ispanica e Literatura pera Universitat de Barcelona, licenciat en Filosofia pera Universitat de Sant Tomàs d’Aquino de Roma e pera Universitat de Barcelona. Eth prèmi ei pr’amor dera sua extraordinària e originau òbra de poesia visuau performativa, en lengua occitana.

ACCESSIT ATH PRÈMI DE NARRATIVA EN LENGUA OCCITANA entà Laura Gutiérrez, presentada jos eth pseudonim de Marta Rivas. Laura ei engenhera de camins, canaus e pòrts, professora de matematiques en Institut d’Aran. Eth prèmi ei pera sua obra cuèrta «Mandronius, Eth guardian dera Val d’Aran»

ACCESSIT ATH PRÈMI DE NARRATIVA EN LENGUA OCCITANA entà Joan Calsapeu, licenciat en filologia catalana, professor de lengua e literatura catalana en educacion segondària pera sua revirada en catalan dera “Isla des Diamants” de Mn Jusèp Condò Sambeat, publicada en editoriau Voliana Edicions. Joan qu’ei autor de bères ues òbres e siguec premiat pera sua literatura en catalan.

PRÈMI DE NARRATIVA EN LENGUA OCCITANA entà Antòni Nogués Biau, mètge, pediatra e professor universitàri pera sua revirada ar occitan aranés des òbres mès importantes dera literatura universau. Qu’ei traductor d’òbres com “Eth Quixot”, ”Anna Karenina”, “Era divina comèdia”, ”Es Miserables”, “Era Iliada”, “Es frairs Karamazov”, “Es Mil e ua Net” e mès de 50 òbres reconeishudes coma era melhor literatura internacionau. Revirèc més de dotze mil pagines e mès de cinc milions de paraules.

PRÈMI ENTARA ACCION DE PROMOCION DERA LENGUA OCCITANA entara Associacion entara Difusion d’Occitània en Catalonha, associacion fondada en 2005, peth sòn trabalh entà dignificar, dar a conéisher era lengua occitana damb ua perspectiua professionau e contemporanèa, pr’amor de fòrça activitats desvolopades mès que mès, “Jornalet”, jornau occitan d’informacion que cada dia aufrís era actualitat des de 2012 e damb ua audiéncia annadèra de mès de 600.000 visites.

ACCESSIT ENTARA ACCION DE PROMOCION DERA LENGUA OCCITANA entà Christian Andreu, director de Sapiéncia Occitana, e licenciat en jornalisme pera Universitat Autonòma de Barcelona, per dirigir dues revistes digitaus damb articles scientifics e istorics en occitan en quinsevolh des sues variantes en Sapiéncia e Medievaloc, (AASOC) des der an 2016. Des d’alara entre es dues revistes an auut mès de dus milions de visites. Tostemp damb era tòca de dignificar er occitan coma lengua de divulgacion.

ACCESSIT ENTARA ACCION DE PROMOCION DERA LENGUA OCCITANA ath Cercle d’Afrairament Occitano català (CAOC) pes corsi d’occitan, qu’an ua nauta qualitat e que ja an vint ans d’existéncia e peu Club de Lectura en occitan, dues activitats qu’ajuden a conéisher era cultura occitana en Catalonha. Eth CAOC a pròp de cinquanta ans d’existéncia en tot difóner era lengua e cultura occitanes.

Cau díder qu’es prèmis an auut ua qualitat excepcionau, pr’amor des autors en pròsa e poesia e tanben pes accions de promocion dera lengua occitana, en format papèr o digituau. Prèmis com aguest ajuden entara difusion dera lengua occitana en nòste país, en tot rebrembar qu’er occitan ei ua lengua que fòrme part deth patrimòni lingüistic e culturau de Catalonha, e que i a diuèrses iniciatiues de grana qualitat entà difóner aguesta cultura. E desiram era continuïtat d’aguesti prèmis Mn Jusèp Amiell, que tamben demòstren era nòsta vitalitat culturau.  Ua grana escadença entar occitanisme catalan e entà tota era planeta. Felicitats a toti es premiadi.

Era Redaccion

Es fotografies sigueren cedides pera Acadèmia

Damb eth supòrt deth Departament de Cultura