Aquò marca la fin de la construccion de SuperKEKB, l’accelerator d’electrons-positrons lo mai grand e poissant de ço qu’exista vuèi. Es construch en Japon dins lo vielh tunèu de 3 quilomètres de KEKB (1999-2009), que menava au premi Nobel 2008 (Kobayashi-Maskawa).

Au còntre dau LHC, l’accelerator star dau CERN, o de son avi lo LEP, amb lor tunèu de 27 quilomètres, SuperKEKB/Belle II es pas directament dedicat a la recerca de particulas de fòrça nautas energias, mai puslèu a la produccion precisa d’un maximum de particulas d’energia mejana : lei quarks b.

Ara l’experiment a debutat, aquest 26 d’abriu, e va contunhar per detz an, enregistrant lei collisions d’un fum de particulas (a l’entorn de 100 milions de «mesons B») per aguer pron d’estatisticas.

Sa tòca principala es l’estudi dei cambiament de «sabor» dei quark e de lor asimetria matèria-antimatèria, dins l’espèr de detectar un signal de «nòva fisica».

De resultats que son tras qu’esperats au vist dei promièras indicacion de possibla nòva fisica detectadas recentament per LHCb dins lei transicions de quarks b en quarks s.

Una exclusiva de Julien Frison* per Sapiéncia.eu

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Mon ponch es qu’en realitat l’a tanben un autre cambiament qu’apareguèt dins lo mesme temps : la difusion aisida deis informacions per internet. Avans l’arribada d’internet, lei cercaires avián besonh de recebre totei lei revistas en papier cada setmana, tot archivar e si remembrar lei referencias ò lei demandar ai collègas. Ara, una recerca d’articles si pòu faire amb a pena mai d’un clic. Aquò significa tanben qu’aquesta recerca es mai aisida per un non-especialista, e bessai quitament per un non-scientific.

Pasmens, una simpla recerca dins Google, o quitament Wikipedia, balha generalament un resultat fòrça mediòcre. Li son d’unei causas de basi de bòn saupre avans d’assajar d’obténer d’informacions scientificas fisablas, e vau provar de vos porgir aquesteis otís.

La promiera causa es trobar un motor de recerca, es a dire çò que va remplaçar Google. Li son d’unei motors de recerca especialisats, per exemple dins mon trabalh utilisi de lònga Inspire-hep (fisica dei particulas e nauteis energias), mentre que PubMed es un motor de recerca fòrça conoissut per la medecina e la biologia. Mai mon conseu per vosautres, per faire simple, es d’utilisar Google Scholar ( https://scholar.google.fr/ ). Au còntre de la version abituala de Google, aquesta referencia sonque d’articles e òbras scientificas.

Ara podètz provar quaucaren coma per exemple «vaccin». La promiera causa que vesètz es que l’a pas grand causa en francés, e essencialement ren en occitan o català. Aquí ço que vesi en francés son lei reviradas dei rapòrts de l’OMS, que son pas vertadierament d’articles scientifics. Lo solet domeni onte una recerca en francés o espanhòu podriá potencialament esser util, cresi que son leis sciencias socialas. Mai senon cau èstre capable de legir l’inglés, e malastrosament l’a ges de possibilitat de defugir aquò.

Alora podem assajar «vaccine», paraula inglesa. De segur fa un molon de resultats, 2.250.000 ligams trobats. Cau provar quaucaren un pauc mai precís, senon avèm pas fenit. Adonc, anam provar «aluminium vaccine», e puei vau limitar aquò ambé l’opcion «despuei 2014», perque la recerca avança e vòli pas aguer de vielheis especulacions.

En realitat es totjorn fòrça generau, ambé sei 7.750 resultats, e aquò fa que d’unei resultats son pas totalament d’articles de recerca sus un subjècte precís, mai puslèu de nòvas scientificas, d’opinions e de brevets. Leis articles scientifics vertadiers si pòdon reconoisser amb son estructura e mesa en pagina qu’es mai o mens totjorn la mesma : un títol precís, una tièra d’autors ambé seis institucions de restacament, lo nom de la revista, e un abstract.

Se l’a un d’aquestei critèris que fa manco, se leis autors son pas afiliats a una universitat o centre de recerca public, se l’a ges de nom de revista o se l’URL es pas sus lo siti de l’editor de la revista ( coma per la publicacion que ditz que ven de Rheumatology International, editat per Springer, mai qu’es en fach sus lo siti vaccinssansaluminum.org a luega dau siti de Springer), o se l’a ges d’abstract, es probable pas un article de recerca vertadier o seriós. Podètz tanben cercar sus Google (lo Google abituau) d’informacions sus la revista : per exemple lo jornau Vaccine d’Elsevier, que publica un fum d’article sus la question, a un factor d’impact de 3.235, mentre que d’una autra man vesi un article dau Lancet Infectious Diseases, que son factor d’impact es 19.864.

Lei factors d’impact son pas forçadament una representacion exacta de la qualitat deis articles de la revista, mai un article d’un jornau amb un factor d’impact de mens de 1 sariá fòrça suspiciós, mentre qu’un factor d’impact de 20 coma lo Lancet Infectious Diseases vòu dire que s’una frauda es detectada fariá un escàndol dei gròs dins la comunitat scientifica.

Perque l’abstract es important ? Cau imaginar que lei scientifics legisson cada jorn una detzena d’abstracts minimum, mentre qu’avèm pas lo temps de legir completament e sonhosament de detzenas d’articles cada jorn. Adonc lo ròtle de l’abstract es pas simplament d’èstre una introduccion, deu porgir lo maximum d’informacion, d’un biais simple e clar, e subretot donar ai cercaires l’enveja de legir lei detalhs.

De còps que l’a, seretz gaireben pas capable d’entendre mai que l’abstract, mai es pron per entendre lo messatge principau que vòu comunicar lo cercaire, e per aguer lei grandei linhas dei resultats. Lo còrs dau texte es soventei-fes puslèu per verificar lo metòde e criticar lei detalhs.

Aprèp l’abstract, ven generalament lo paywall : leis universitats pagan fòrça car d’abonaments ai revistas scientificas (bessai parlarai d’aquest escàndol un autre còp), e en generau lo quidam de basa pòu pas accedir au còrs de l’article. Pasmens, l’abstract es la veirina d’aquesto marketing, per atraire lo client, adonc es totjorn vesible.

Per recuperar l’article entier sus Google Scholar, podètz assajar lo ligam «autrei versions» tot au debàs de la descripcion de l’article. De còps que l’a, d’unei d’aquestei versions son a gratis, coma sus arXiv o ResearchGate. L’a tanben de mejans mens legaus, per de gens que pensan que leis articles de recerca deurián pas èstre una sòrga de profiechs, mai vau pas parlar d’aquestei…

Fin finala, s’avètz ganhat l’accés au tèxte integrau, una causa interesanta de legir es la seccion «acknowledgements» : es aquí que lei cercaires devon dire se la recerca es en partida pagada per de fons privats, e s’es pas indicat correctament aquí alòr saría generalament considerat coma una frauda.

D’articles scientifics

Ara podètz legir lo còrs de l’article, se volètz vertadierament de detalhs mai precís, mai aquò es mai dificil, e pas forçadament necessari per si faire una opinion sus çò que ditz en generau la literatura scientifica sus tal ò tau subjècte. Subretot si cau remembrar que lo fach qu’un article siegue publicat, quitament dins un bòn jornau, significa pas que tot çò qu’es escrich ailà es exact, cau comparar lei conclusions de mantuneis articles (ambe d’autors diferents, de segur), chifrar ai contradiccions entre articles (que son bessai de complementaritats mal entendudas, puslèu que de contradiccions) e assajar d’entendre çò qu’es globalament lo consensus scientific sus la question. E auretz pas lo temps de legir en entier toei leis articles.

Per legir lo texte d’un article particular, auretz bessai besonh d’un pauc de conoissanças generalas en matematicas e estatisticas. E pòu èstre mai o mens dificil d’un article a l’autre. Regardar de cadenas YouTube de vulgarisacion coma «la statistique expliquée à mon chat» o «risque alpha» pòu probablament ajudar de li veire un pauc mai clar.

Una autra mena de conoissanças necessàrias son aquelei que son inclusas dins d’autreis article, ja que dins un article scientific cada afirmacion qu’es pas demonstrada deu porgir una citacion d’un autre article que fasiá aquesta demonstracion. Aquò vòu dire que de còps que l’a per legir un solet article cau en realitat sègre lei referencias per legir detz autreis articles. Aquò pren de temps, mai es pas un problema fondamentau.

Se tot aquò es totjorn fosc, oblidetz pas qu’avètz certanament un amic que conoisse un pauc mielhs lo subjècte que vos (au mens un pauc) e que vos pòu ajudar d’entendre tal ò tau ponch. Creire un amic que ten un article scientific dins leis mans, es totjorn mielhs que creire un siti conspiracionista.

Julien Frison* ambé l’adjuda de Matieu Castel 

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

]]> https://sapiencia.eu/neonicotinoides-de-la-controversia-scientifica-cap-au-consensus/ Mon, 25 Dec 2017 18:17:57 +0000 http://sapiencia.eu/?p=11603

Mentre que lo govèrn francés a recentament autorisat l’utilisacion d’un neonicotinoïde «de quatrena generacion», lo debat sus lor regulacion fa de bruch dins lo monde entièr. Es ansin que l’Union Europèa deu decir lèu se va recondurre e alargar son interdiccion parciala, que le govèrn britanic (abitualament afogat de deregulacion) a declarat que sosten l’interdiccion totala, e que quitament l’agència estasunenca de proteccion de l’environament deu decidir se va enebir lei «neonics».

Dins aqueu contexte, un editò de la revista scientifica Nature fa lo bilanç dei vejaires dei scientifics e de lors cambiaments. Detalh qu’es bensai pas completament anecdotic : es lo promier editò que conten pas lo tèrme «controversiau» dins son titòl. En luòga d’aquò, lo titòl causit parla d’una batalha amara de venir… un batalha que sembla puslèu estre aquela de la comunitat scientifica contra leis industriaus.

Atau, au bèu mitan d’un fum de referèncias d’estudis que demòstran una toxicitat deis neonicotinoïdes, si tròba una anecdòta tras qu’interesanta. En junh d’aquesta annada, un papièr de Woodcock et. al. rapòrta un deis estudis d’escala mai granda qu’a jamai estat fach per estudiar lei efècts dei neonicotenoïdes en condicions realas.

Abséncia de resultats clars

Ja que l’abséncia de resultats clars en condicions realas era l’argument principau dei defensors dei neonicotinoïdes. Es «peer-reviewed» e publicat dins la prestigiosa revista Science, valent-a-dire qu’es considerat coma un estudi seriós, «beton».

Problèma : mentre que la comunitat scientifica a validat lei resultats, son contradichs per lei finançaires de l’estudi ! Aquelei son lei industriaus Syngenta e Bayer, que realisan sobtament que l’estudi qu’avian comandat e pagat arriba au resultat contrari de çò que volian mostrar. Còp de teatre e umiliacion cosenta. Encuèi, sembla que quitament lei scientifics pagats per l’industria pòdon pas defendre aquestei moleculas.

Julien Frison*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Es lo resumit d’un projècte menat per una collaboracion de KEK («lo CERN japonés»), l’Universitat de Nagoya, e lo CEA (Commissariat à l’Energie Atomique). Ambé d’otís istoricament utilisats per estudiar lei proprietats fondamentalas dei particulas subnuclearas, an pogut faire una mena de radiografia de la Granda Piramida de Kheops, dins Gizeh.

La beutat de la cauva es que li a pas manco besonh de bastir un accelerator de particulas : es ja aqui, l’accelerator es nòstreis estelas e lei particulas son lei «muons» dei rais cosmics. Lei vesem pas, mai son de lònga un fum de muons, aquestei cosin de l’electron, que traversan nòstrei còrs e tot çò que rescontran.

L’idèia espelisse en 1970: una collaboracion americano-egipciana estudièt la pichòta piramida de Khephren ambé l’idèia qu’escondiá quaucarren. Lor teoria era que se aquesta piramida semblava estonament simpla en comparason ambé la piramida de Kheops, bensai era simplament perque sei cambras eran mielhs escondudas. An ren trobat.

E lei tecnologias fogueron melhoradas

Mentretant, lei tecnologias de detectors fogueron melhoradas, per sègre lei progrès de la fisica dei particulas, e l’imatjariá muonica a conoissut mai e mai capitadas. Foguèt utilisada en volcanologia, per veire lo dedins dau reactor de Fukushima, per de sitis arqueologics romans, per la piramida dau solèu de Teotihuacan, per l’exploracion minièra, etc.

D’una autra man, de cercaires an assajat d’analisis de la piramida de Kheops per gravitometria (deteccion dau pichons cambiaments de la fòrça de gravitacion) en 1986, e foguet un escac cosent. Après aguer fa de traucs per veire ço que pensavan qu’era una cambra, an descobert qu’era sonque un amolonament d’arena.

La deteccion dei muons, ela, a ja confirmat la descoberta de dos pichòtas cavitats en 2016. E encuèi, publica la descoberta d’un vuèg de 9m² de superficia que lo dison «ScanPyramids Big Void» e que podriá estre una granda cambra desconeguda, clafida de nòvas descobertas e tesaurs.

Julien Frison*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Per legir mai (en inglés):
http://www.nature.com/nature/journal/vaap/ncurrent/full/nature24647.html
http://www.jstor.org/stable/1728402
http://www.scanpyramids.org/

Avèm totjorn devinat que nòstrei gats domestics (felis silvestris catus) venon dau levant e de felis silvestris lybica. Li aviá mantuneis entre-senhas dins aquesta direccion, coma lo pivelatge deis egipcians per aquel animal, d’autreis indicacions arqueologicas mai ancianas, o simplament lo fach que siágue actiu durant la nuèch (contrarament a felis silvestris silvestris, lo gat sauvatge europenc). D’entre-senhas que fugueron ja confirmadas per d’analisis geneticas coma aquelei de Carlos Driscoll et al. (2007).

Pasmens, l’istoria precisa de l’evolucion e de l’espandiment dau gat era encara largament desconeguda. Aquò cambia amb un papier de Claudio Ottoni et al. dins Nature Ecology & Evolution, signat per pas mens de 29 cercaires que representan un vintenau d’universitats a travèrs dau monde.

Utilisant en particular d’analisis de l’ADN mitocondriau (trasmés per la maire sensa gran cambiament), de gats modèrns dau monde entier o de pèças de musèus, an retraçat tota l’istoria dau gat despuèi lo neolitic (8000 abanç de JC). D’aqueu temps, lo gat, atrach per lei rosigaires dei silòs de gran, començava a s’aprochar dei vilatges. A pas caugut longtemps abanç que leis òmes realizèsson lo potenciau d’aquest animal. Ansin, foguèt rapidament adoptat dins lo Creissent Fertil, lo Pròche-Orient e l’Anatolia. Mai es sonque la promiera onda de domesticacion : sa capitada vertadiera ven ambé l’aparicion de la granda civilisacion egipciana, lo desvelopament dau comèrci maritim (ambé de gats per aparar lo cargament), e sa difusion dins l’empèri roman florissent.

Ansin, aquestei doas ondas correspondon a dos linhatges mitocondriaus principaus de felis silvestris lybica : un promier que lei cercaires identifican coma anatolian, e un second qu’es identificat coma egipcian. Aquestei dos van coexistir e si mesclar, mai la varianta egipciana va gaireben replaçar l’autra, quitament en Anatolia : entre 500 e 1300 ap. JC la mitat dei gats anatolians de l’estudi son dau linhatge egipcian. Segon lei cercaires, la popularitat dau gat egipcian s’explica probablament per un comportament mai sociau, per l’encausa d’una domesticacion massiva mai anciana.

Evolucion d’una espècia a travèrs de l’istòria

Es gràcias a la casuda de Constantinòble e l’aparicion de l’Empèri Otoman que lo gat anatolian pòu fin finala faire son retorn. Mentretant, la difusion dau gat contunha lo lòng dei rotas de comèrci, porgissent de gats egipcians fins ai tèrras vikings mai tanben un pauc d’ADN asiatic (felis silvestris ornata) per la rota de la seda.

Maugrat toteis aquestei peripecias, podem arremarcar que lo gat modèrn es totjorn fòrça proche de sei versions sauvatges o istoricas, comparat ambé la diversitat dei fòrmas de can e la dificultat de tornar un lop en un can.

Semblava que lo gat sauvatge fasiá ja naturalament ço que l’òme esperava : un bòn gat es un gat gromand, que l’agrada manjar de ratas, es simple. Lo cambiament principau entre lo biais dau gat domestic modèrn e aqueu dau gat sauvatge es probablament son pelatge. L’estudi mòstra que lei colors diversas dau gat domestic apareisson solament a l’entorn de 1300 ap. JC. Abanç aquest epòca la casi-totalitat dei gats eran tigrats (mackerel tabby), coma lo gat sauvatge.

Aquesta comparason ambé lo gat sauvatge es en fach importanta, es un deis enjuecs majors de l’estudi : non solament contenta nòstra curiositat sus nòstreis amics peluts, non solament es una question amb un interès istoric, ligada a la dinamica deis escambis umans, mai encara es important per aparar lo gat sauvatge. Lo gat sauvatge europenc, qu’a ja desapareissut de nombrosas regions, es amenaçat per l’ibridacion ambé lei gats domestics e lei gats de gotièra.

Li a un vertadier esfòrç scientific e environamentau per sauvar lo gat sauvatge, que supausa malastrosament capturar e eliminar leis ibrids. Mai estimar dau promier còp d’uelh se un gat es un vertadier felis silvestris silvestris o se es un ibrid, e qué es lo gras de contaminacion genetica, aquò es pas totjorn aisit.

Fin finala, ço qu’aprenem sus l’evolucion dei sota-espècias de gats podriá tanben nos adjudar per comprener mai generalament la dinamica d’autreis espècias introduchas per l’òme (e potencialament vengudas invasivas), e son efècte sus la biodiversitat. Un fenomèn qu’es luenh d’estre reduch au cas dau gat.

Julien Frison*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Descobert en 1834 per Darwin, durant una escala dau HMS Beagle en Patagonia, lo fossil foguèt qualificat d’ «animau lo mai estranh jamai vist» per lo naturalista. 183 ans mai tard, de nòvas tecnicas d’analisi genetica porgisson un esclairament sus aquesta curiositat de la natura que dison Macrauchenia Patachonica.

Aquest animau sembla un pauc un camèu sensa boça… o bensai un lamà, autre animau sud-american au lòng còu… o bensai un rinoceròs, ambé sei patas rabassetas e poissantas… o bensai un antilòp saiga, ambé son morre arcat e son agilitat… o bensai un tapir, ambé sa pichona trompa… Valent a dire qu’en sabiam ren.

Cossin de chivaus, tapirs e rinoceròs

Segon l’article d’una còla de Potsdam (Alemanha) dins Nature Communications*, l’ADN mitocondriau (de pas mesclar ambé l’ADN cromosomic) mòstra que Macrauchenia es un cosin dei perissodactils, que son lei chivaus, tapirs, rinoceròs e autreis ongulats amb un nombre impar de dets (ço qu’es pas lo cas dei lamàs, camèus, antilòps e un fum d’autreis artiodactils). Amb una reconstruccion dau 80% de l’ADN mitocondriau, l’argument es solide. En mai d’aquò, an establit que la divergéncia entre lei doas brancas si debanèt fa 66 milions d’annadas.

Aquò es un promier pas cap a la classificacion de toei leis autreis «ongulats sud-americans indigènas escandits» (SANUs en inglés)

Julien Frison*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Reacions diferentas segon la paraula

Ansin, una cooperacion de l’Universitat d’Ais-Marselha (Occitània) amb l’Universitat de Groningen (País Bas) a publicat dins la revista Psychological Science* de resultats que mòstran que nòstrei pupillas reagisson diferentament segon qu’auvissèm de paraulas coma «nuèch» o coma «soleu». La pupilla s’adapta e se dilata automaticament coma se la paraula correspondiá a una realitat concreta.

Ara, la còla es a mand d’estudiar la significacion precisa d’aquel reflèx e son ròtle cognitiu. Segon de teorias dichas d’encarnacion dau lengatge (embodiment of language), que son debatudas dins la comunitat scientifica, aquesta reaccion a ren d’un disfoncionament : seriá en realitat necessària per apréner eficaçament la lenga.

http://journals.sagepub.com/eprint/DYuS9wadMe5hWsCVIQpg/full

Julien Frison*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Sota la direccion de Jean-Jacques Hublin, professor au Collège de France, una collaboracion internacionala presentèt una nòva analisi dei fossils de Jebel Iród, Marròc. Ansin, lors resultats prepausan una origina «pan-africana» a pluricentrica d’Homo sapiens, au luòc dau consensus de fins a vuèi, que privilegiava una origina en Africa de l’èst.

L’istòria comença en 1960. En cavant una mina a l’entorn de Safi, un crani foguèt discobert. D’en promier foguèt una curiositat qu’arestèt pas leis òbras, mai fin finala lo crani foguèt recuperat per l’universitat de Rabat, e una mission franco-marroquina foguèt organisada. Faguèron un fum d’autrei descobèrtas, mai la datacion era complicada e lo caractèr arcaïc dei fossils deissava fòrça interrogacions.

Se cresiá alora que les fossils avians mens de 200.000 ans, e qu’eran siá de Neandertal siá d’un ibrid entre lei Neandertal d’Euròpa e leis Homo Sapiens d’Africa. Aquesta datacion semblava coerenta ambe lei teorias d’una origina èst-africana e ambe lei 190.000 ans estimats per lei fossils mai vielhs d’Homo Sapiens, aquelei de Omo Kibish (Etiopia).

Pasmens, Jean-Jacques Hublin demòra perplèx, e organisa una autra estudi dau siti, fòrça mai minuciosa. Entre 2004 et 2011, desterra 16 nòu especimens, que menan a un totau de 22 pèças. A cada còp, nòta precisament en quin jaç geologic si troba, ço que permete una datacion mai fisable e una verificacion de la coerència dei divèrsas datacions d’una meteissa jaça. Suspresa dei gròssas : tot aquò convergís cap a una edat de 300.000 ans, gaireben lo doble deis estimacions precedentas, e ven aitau lo siti d’Homo Sapiens lo mai vielh qu’avèm descobert !

Mai es pas fenit, li a encara mai de trebalh de faire : la còla aponde una analisi estatistica complexa deis especimens, amb d’otís informatics modèrns, e precisa lei relacions entre lei fossils de Jebel Iród e leis autreis etapas de l’evolucion umana. Confierma en particular que son d’especimens d’Homo Sapiens, «Es una facha que si podriá crosar en la carrièra encuèi» ditz Hublin. Mai mete tanbien en evidéncia una evolucion d’Homo Sapiens, complexa e sus un tèrme lòng, a flor e mesura de sei migracions d’un caire d’Africa a l’autre, d’una direccion a l’autra.

Es important realisar qu’en aquela epòca la temperatura era mai freja, ço que creava un «Saharà verd» monte lei òmes si desplaçavan liurament e caçavan una fauna prospèra, completament diferent de la barriera desertica d’encuèi.

Es una imatge mai complexa que la teoria monolitica d’una aparicion subta d’Homo Sapiens en Africa de l’èst, e sarà probablament fertila per d’autrei descobertas de venir. Ara, un objectiu podriá èsser l’extraccion d’ADN d’aquesteis especimens, que malastrosament la còla a pas capitat fins a vuèi.

Julien Frison*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.