Aquera planta que demora au bòsc japonés, qu’ei minuscula e que s’amaga enter la vegetacion. Lo son nom qu’ei Vincetoxicum nakaianum e qu’apartien a la familha de las Apocynaceae, la medisha familha que las campanas. Mes aquera flor ne seduseish pas dab un aroma doç, mes dab ua aulor qu’imita las hromigas nafradas.

La vertadèra valor d’aquera planta ei qu’imitar l’aulor de las hromigas nafradas n’ei pas ua proessa petita. Quan son atacadas per un predator, la planta que libèra compausats quimics entà alertar los autes deu dangèr. Lo resultat qu’ei un aroma intense e hissant qu’anóncia que quauqu’un ei de cap a morir. E qu’ei aquera aulor que la flor causeish de copiar.

Lo cercaire japonés Ko Mochizuki descobrí lo fenomèn per accident. Quan tribalhava en un aute projècte, remarquè que petitas mòscas planavan tostemps a l’entorn de la flor de la planta Vincetoxicum. Açò èra pas briga abituau pr’amor qu’aqueras mòscas avèvan la tendéncia de s’amassar en lòcs on autes insèctes avèvan demorat nafrats o morts, mes jamei s’amassavan a l’entorn d’ua flor.

Observacion, intuicion e sòrt

Ko Mochizuki qu’avó observacion, intuicion e sòrt. Lo cercaire coneissiá dejà lo comportament de las moscas que’s neureishen deus insèctes nafrats, e sospièchava que i avèva quauquarren en l’aulor d’aqueras flors que las atirava. E comencè de comparar aquera aulor dab autas aulors emetudas per autas espècias d’insècte.

Ua analisi quimia confirmè la soa ipotèsi. Au demiei de las substàncias de l’aulor de Vincetoxicum i avèva cinc compausats principaus, mes solament dus èran basics entà atirar moscas: l’acetat de decil e lo salycilate de méthyl-6-méthyl. Aquestas son las medishas moleculas que las hromigas deu genre Formica libèran quan son atacadas per aranhas.

Puish, lo scientific japonés que placè de moscas dens un laberint e observè on anavan. Quan sentivan l’aulor de las flors o de las hromigas nafradas, que causivan lo medish camin. Quan l’aulor vienè de flors shens aqueras duas moleculas, n’avón pas nat interès. La conclusion logica èra pensar que la flor avèva aprés a parlar lo lengatge quimic de la dolor.

A la natura, la mimica qu’ei comuna : i a insèctes que semblan de huelhas, sèrps que vòlon semblar mei verenhosas, e flors que copian la color dels fongs. Mes fins alara jamei abans èra estada enregistrada ua planta qu’imitava l’aulor de las hromigas nafradas. Qu’èra lo prumèr còp.

Aquera aulor se debanè pendent l’evolucion de Vincetoxicum. Las moscas que s’amassan a l’entorn d’aquera aulor o hèn entà minjar. Que cèrcan fluides corporaus deishats per autes predators. E qu’entran e sòrten de las flors shens s’avisar que pòrtan pollèn suu lor còrse. L’escambi qu’ei accidentau, mes eficaç.

Atau, aquera planta japonesa qu’a convertit ua tragèdia quimia en ua escadença. Que’s presenta com ua scèna de caça entà atirar polinizators que necessita. E aquera aulor de mort que vad ua aulor de vita. Lo hèit auhereish ua leçon sus com se passan las descobèrtas. Mochizuki ne cercava pas ua flor com aquera mes la curiositat lo miè a espiar mei de près. Lo tribalh scientific mòstra que la sciéncia avança, a còps, gràcias a detalhs plan petits.

Mochizuki estudiè tanben observacions d’amators de las plantas suus mèdias sociaus. Ací trobè videos e fòtos de hromigas atacadas per aranhas, entornejadas de moscas qu’esperavan la lor tor de’s neurir. Aquò ahortí la soa ipotèsi, que comencè a víer ua teoria scientifica basada sus espròvas biologicas.

Adara, aquera descobèrta pausa questions navèras. Se ua planta pòt imitar las hromigas, quantas autas poirén har quauquarren de similar ? Lo cercaire vòu adara estudiar l’istòria evolutiva d’aquera espècia e la comparar dab la medisha familha de plantas entà ensajar de compréner com neishó lo fenomèn. Tanben vòu analisar se d’autas plantas utilizan aulors d’insèctes entà atirar polinizators.

L’estudi de Mochizuki donc sovien que l’engenh evolutiu coneish pas limits e çò que pòt ester ua aulor desagradiva entà nosauts, entà ua planta pòt voler díser ua escadença reproductiva. Pr’amor que, a la natura, l’aulor de la mort tanben pòt aver com origina ua flor beròja.

La Redaccion

Aquesta cronica suu Ràdio País: https://www.radiopais.fr/episode/504

Una legenda antica

Aquel legenda bodista confirma que, amb las flors, arribarà lo Grand Rei que fa Virar la Ròda del Mond en tot cambiar lo Fa o lei del cèl. Aqueste rei accepta totes parièr e es pas importanta la religion. Seràn sauvats pr’amor de la compassion. Tot demòra escrich en un libre sus las Profecias Huilin, ont òm afirma qu’es una flor celestiala e qu’existís pas al nòstre mond. E se un savant (rulai) o lo quite Rei de la Ròda Daurada arriban, de primièr arribaràn las flors d’Udumbara.

D’efièch es una flor plan pichonela e tanben fòrça resistenta. I a de personas que trapèron la flor d’Udumbara fa pas gaires ans e la poguèron espepissar pendent longs periòdes de temps e la flor morissiá pas. Benlèu pr’açò lo mite bodista, car segon mai d’un temple bodista, òm considèra que la flor d’Udumbara, tanben coneguda coma Youtan Polou, a una origina celestiala.

Udumbara vòl dire Flor Bona que Ven del Cèl en sànscrit. Son de flors blancas coma la nèu, e sonque arriban als 3 mm de longor. Creisson sonque en d’airals malaisits d’arribar, aquò vòl dire que son brica comunas. Mas pas degun encara sap d’on venon. Poiriá plan èsser que la sieuna grana arribèsse amb l’aire pr’amor que creisson sus de metal, de veire, de fibra, una autra flor, eca. Cossí que siá, es una flor plan misteriosa que supòrta brica lo Solelh nimai l’oratge. A pas de besonh d’aiga o tèrra e sonque pòt viure aperaquí 40 jorns. Benlèu ne far un estudi prigond ajudariá plan a la conéisser melhor.

Un article d’Andrés López*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Aqueste article es tanben publicat dins Naturaleza Salvaje, un numeric de geografia e l’environament, que Sapiéncia n’a un acòrdi de cooperacion

La tulipa tanben es una flor coneguda a tota la planeta pr’amor del comèrci que ne faguèron los olandeses als sègles XVI e XVII e mai tard. Èra exportada dempuèi las colonias olandesas fins a Euròpa e uèi es una flor amb mai de 150 espècias diferentas. E un sens nombre d’ibrids mai, cultivats tanben pels paisans per ne melhorar la planta geneticament.

Una planta ermafrodita

La forma e colors de la tulipa son caracteristicas de la planta e totes reconeissèm plan una tulipa car es plan venduda al mercat pertot. La sieuna flor es actinomòrfa e ermafrodita e la sieuna nautor depend totjorn del clima, la region, lo tipe de sòl e la genetica de la pròpria espècia. Per ansin, n’i a de ròias, jaunas, iranjas e tanben blavas. E son fòrça caras al mercat.

Es una flor plan cultivada per tota la planeta pr’amor de la beutat de la sieuna flor. La tulipa coneguda coma comuna o de jardin a mai d’un naut nombre de plantas ibridas son de mai en mai compradas a totes los mercats de la planeta malgrat que las classificar aprés amb un nom scientific pòt començar a semblar malaisit (pr’amor del naut nombre d’especimèns nòus ibrids que son creats cada an).

Cossí que siá, la tulipa, uèi lo jorn, demòra una polida planta e flor amb un sens fin de formas, mesuras e colors amb de malaisits noms scientifics que son divèrsas tanben pr’amor de la flor e la sieuna color. Mas dempuèi lo començament del sieu cultiu al sègle XVI en aquelas montanhas luenhanas d’Asia poguèt venir una de las flors pus conegudas e vendudas a tota la planeta. E que contunharà aital pr’amor de la sieuna beutat sens limitas.

Un article d’Andrés López*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Aqueste article es tanben publicat dins Naturaleza Salvaje, un numeric de geografia e l’environament, que Sapiéncia n’a un acòrdi de cooperacion

Anguloa uniflora foguèt descricha pel primièr còp pel scientific britanic Robert Allen Rolfe en 1798. Aquesta orquidèa es pas tan comuna coma d’autras espècias de la quita familha e es plan mai malaisit poder l’espepissar a la jungla pr’amor que creisson sonque en d’airals amb d’ombra dins lo bòsc montanhós mai prigond.

Una espècia màger

Lo Brèç de Venus es una de las espècias màgers dins lo sieu genre. Son de plantas mai que mai erbacèas e plan fòrtas que preferisson de climas frescs  e qu’an de pseudo-cabòças rondas que pòdon arribar als 20 cm de longor de color verda escura. Las fuèlhas an una forma de lança e son longas e caducas e pòdon arribar al mètre de longor. La sieuna color tanben es verda escura.

L’epòca de florason d’Anguloa uniflora comença pendent la fin de l’estiu, aprés la casuda de las fuèlhas e demòra fins a començaments de la davalada. A d’inflorescéncias drechas que pòdon far entre 15 e 25 cm de longor. Las sieunas bractèas an una forma ovala e son plan grandas.

Pendent l’ivèrn torna a créisser amb una unica flor de fins a 10 cm que fa plan bona odor e que demòra plan. Son semblantas a la tulipas e an divèrsas colors dont qualqu’unas son blancas e rojas e d’autras son verdas o encara jaunas.

Son de plantas qu’an de besonh fòrça d’aiga per poder créisser plan. Pendent l’ivèrn òm pòt li balhar mens d’aiga, mas cal totjorn susvelhar l’estat del sòl, pr’amor que, se ven plan sec, li cal mai d’aiga, o la flor se desvoloparà pas jamai. Lor ecosistèma natural es la jungla montanhosa e pr’açò pòdon viure en de luòcs ont i a fòrça pluèja. A mai d’aquò, quand comença a créisser lo fruch cobrís la flor e la protegís.

Lo Brèç de Venus es una plan plan polida e cal la suenhar plan car a de besonh fòrça nutrients e tanben fòrça noiridura. Son de plantas de montanha tropicala e doncas reagisson pas plan a de temperaturas plan nautas nimai fredas. La sieuna temperatura ideala se situa demest 14º e 20º.

L’engrais déu èsser donat, mai que mai, pendent la prima e l’estiu e cal ne balhar mens pendent la tardor o l’ivèrn. Se la fuèlha ven un pauc brutlada aquò vòl dire que i a tròp d’engrais e cal arrestar de li’n donar lèu durant qualqu’unas setmanas.

De remembrar qu’aquel tipe de plantas an l’airal de la jungla mai bas coma environament mai pròche e doncas pr’amor d’açò recebon pas gaire lutz solara e es melhor situar la planta dins l’ostal en de luòcs amb d’ombra. Sonque pendent la tardor, quand pèrdon las fuèlhas, pòt òm las situar dins l’ostal en de luòcs amb mai lutz solara.

Un article d’Andrés López*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Aqueste article es tanben publicat dins Naturaleza Salvaje, un numeric de geografia e l’environament, que Sapiéncia n’a un acòrdi de cooperacion

La flor del poton es una flor plan coneguda a America pr’amor de la forma de la sieuna bractèa ròia, amb una morfologia que remembra plan la labra femenina. Sovent òm pensa que la bractèa es la flor d’aquel arbrilhon tropical mas cal desseparar la bractèa (una fuèlha que pòt originar la naissença puèi d’una flor o pas) e una flor. E cal soslinhar qu’aquela planta a aquela forma de bractèa e la color ròia justament pr’amor que vòl cridar l’atencion e protegir per ansin la flor.

La flor del poton es doncas un arbrilhon tropical que s’adapta plan a de climas suaus e òm la pòt trapar plan en de terrens pròches plan basses dins la selva tropicala d’aquela region americana meridionala. D’un autre costat, tanben es una planta plan singulara car pòt arribar a far fins a 3 mètres de nautor. Lo nom classic donat a aquesta planta foguèt fins fa pas gaire Psychotria elata.

Lo genre de plantas qu’apertenon a la familha de Rubiaceae, s’espandís al long de l’airal de l’ocean Pacific amb mai de 1850 espècias desparièras. Aquò fa d’aqueste genre un genre de plantas qu’òm pòt trapar encara en estat salvatge sovent. Pasmens, maitas espècias d’aquelas polidas plantas son uèi lo jorn en grèu dangièr d’extincion. D’un autre costat, i a cèrtas espècias d’aquelas plantas que produisson una substància nomenada dimetiltriptamina qu’òm classifica coma psicodelica.

Una planta polidòta

La planta del poton es una planta qu’a de besonh fòrça aiga e un terren plan ric en matèria organica e umit e pr’amor d’aquò òm la tròba sonque pròcha o al costat de flumes o rius.

Son de plantas que pòdon créisser (e d’efièch aital fan) dejós d’arbres pr’amor qu’aital la lutz solara que recebon es pas dirècta. Son d’arbrilhons mejans o pichonèls e tanben pòdon èsser espepissadas al torn d’un arbre e pas sonque sul sòl.

La planta del poton a de bractèas rojas e benlèu aquò es la sieuna caracteristica pus singulara. Una bractèa es una amassada de fuèlhas. La flor d’aquela planta es, ça que la, blanca, e fan fòrça odor. Òm la trapa sovent pendent los meses de desembre e març.

La forma e color roi de la bractèa de la planta del poton ajuda aital a cridar l’atencion de divèrsas espècias d’insèctes, que’ajudan a pollinizar la planta, dont de parpalhòls e de colibris. A mai d’aquò, la planta del poton tanben produsís de pichonèlas granas de color negra o encara blava escura.

L’escòrça e la fuèlha de la planta del poton foguèron usadas pels indigènas americans de la selva coma medecina per luchar contra l’otitis, la tos e encara l’irritacion de la pèl. En Panamà e Colómbia i a de personas que l’utilizan per suenhar la dispnea.

La flor del poton pasmens es de mai en mai rara pr’amor del rapid cambiament climatic que patís la planeta uèi lo jorn. E es en situacion critica pr’amor de la desforestacion del sieu abitat natural.

Un article d’Andrés López*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Aqueste article es tanben publicat dins Naturaleza Salvaje, un numeric de geografia e l’environament, que Sapiéncia n’a un acòrdi de cooperacion