Pendent l’epòca que l’òme comencèt a escriure, a l’anciana vila d’Uruk, los sumerians (que creèron l’o sistèma cuneifòrme) comencèron a registrar donadas economicas per gerir un mon mai e mai urban. Una d’aquelas taulas d’argila foguèt escricha aperaquí l’an 3.100 aC. I ditz : 29 086 mesuras d’òrdi pendent 37 meses Kushim. L’interpretacion pus acceptada per la comunautat istorica es que lo tèxt abans dich poiriá voler dire :  Un total de 29 086 mesuras d’òrdi foguèron recebudas pendent 27 meses. Signat : Kushim.

Lo primièr nòm uman

Kushim e la siá signatura son uèi plan celèbres pr’amor que representan lo primièr nòm d’una persona en un tèxt escrich de tota l’istòria de l’umanitat. Es pas lo nòm d’un rei o un preire nimai un conquistaire mas d’un administrador d’òrdi. Aquò es plan important pr’amor que l’escritura anteriora parla de numèros, mercas o manjar.

Segon plusors istorians es lo primièr còp qu’un uman decidís escriure e registrar lo nòm d’una persona pr’amor qu’es un individú unic e desparièr d’autres malgrat qu’aperten a un collectiu. Se la majoritat d’istorians o accèptan, pas totes o fan. Qualcunes afirman de Kushim èra un títol professional. Mas l’evidéncia fa pensar que foguèt mailèi un nòm personal.

Los nòms personals fins alara èran orals. Amb l’escritura demorèron escriches fins a uèi e Kushim ne seriá lo pus ancian jamai trobat de tota l’istòria de l’umanitat. Aquò en Orient Mejan. A Euròpa del sud, lo primièr nòm arribèt un pauc mai tard.

Cal guardar l’an 1000 aC, quand los primièrs alfabèts e sistèmes epigrafics i arriban, plan influenciats pr’amor de fenicis o grècs (e puèi romans). A la region iberica los primièrs nòms (centenars) apertenon a aquesta cultura e pas a la cèlta. Son del sègle V aC. Malgrat aquò, fòrça d’aquestes nòms encara devon èsser deschifrats al 100%.

Lo nòm de Kushim coma nòm pròpri remembra lo concèpte d’identitat personala, la reconeissença de qualcun amb lo sieu nòm e aquò naissèt amb l’escritura. Kushim es important pr’amor que representa un individú que daissèt coneissença de la siá existéncia coma persona pr’amor qu’o registret de biais escrich. E demorèt coma lo pònt mai drech tre lo misteriós mond preïstoric e lo mond que comencèt en l’an 3.100 aC. Lo mond d’ara.

La Redaccion

Una còla d’arqueològs a trobat dins la província chinesa d’Hubei una amassada d’inscripcions sus ceramica que poirián èsser los caractèrs pus ancians jamai descobèrts fins a uèi lo jorn. Pr’amor que foguèron escriches fa 7000 ans. La data de la primièra escritura del Mond, doncas, deuriá cambiar segon aquela trobalha.

Un depaus neolitic

La descobèrta se faguèt dins lo depaus neolitic de Liulinchi, uèi cobèrt per d’aiga de la restanca de las Tres Gòrjas. Los objèctes trobats ailà son de ceramica amb divèrses simbòls, e los expèrts ja n’an identificat fins a 8, entre los quals zhu, wei e yao son escriches en chinés.

L’arqueològ Feng Shi, que dirigiguèt la còla de cercaires, diguèt que los simbòls èran restacats amb lo sistèma d’escritura utilizat jos la dinastia Shang (1600-1046 abans lo Crist), tanben fòrça conegut pr’amor de las inscripcions divinatòrias sus d’òsses. Segon Shi, las inscripcions son amassadas en grops e aquò ajudèt plan a las traduire. Tanben afirma que poirián èsser de formas primitivas del sistèma d’escritura chinés.

Abans l’arribada de l’aiga de la restanca, los cercaires trobèron de rèstas d’activitat umana, coma de sepulturas, de traças de fuòc e d’aisinas de pèira, a mai de la ceramica ja dicha. Tot aquò demòstra que dins aquel endrech i aguèt una comunautat permanenta e organizada.

Plusors còpias ja  son al Musèu de la Migracion de las Tres Gòrjas, a Hubei. Aquò ajudarà lo mond a veire una de las escrituras pus ancianas de la planeta. Va sens dire qu’es una trobalha unica per trobar l’origina de la lenga chinesa.

Per aqueles expèrts, ara se tròba de mai en mai d’inscripcions primitivas e aquò refortís l’idèa que i aguèt una evolucion dels simbòls fins a l’arribada de la dinastia Shang. Pasmens, tanben cal avisar que pas tota la comunautat scientifica es d’acòrdi. Lo procès es pas encara clar car se pòt pas associar dirèctament aqueles simbòls amb l’escritura chinesa actuala.

Mas es una descobèrta plan importanta que pòt dobrir tornarmai la discussion sus l’origina de l’escritura chinesa. Tanben poiriá cambiar l’istòria d’una de las civilizacions pus ancianas del Mond. E aquò es lèu dich.

La Redaccion

Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.

L’escritura foguèt trapada sus un objècte d’argela de 4400 ans d’edat descobèrt dins l’anciana vila d’Umm el-Marra, en Siria, e los simbòls gravats pòdon far partida de l’alfabet mai ancian conegut. “Los alfabets revolucionèron l’escritura en la fasent venir accessibla a de personas delà los  reis o la societat. L’escritura alfabetica cambièt la manièra de viure del mond, de pensar e de comunicar,” çò diguèt Schwartz.

De nòvas tecnologias

«Aquesta descobèrta mòstra que las gents comencèron d’experimentar de nòvas tecnologias de comunicacion fòrça mai abans que çò que se pensava e en de luòcs desparièrs dels qu’aviam imaginat de per abans», çò diguèron los cercaires. Aital, l’escritura alfabetica recentament descobèrta foguèt gravada sus de cilindres d’argela pas gaire mai longs que 15 cm. Foguèt trobada a Tell Umm-el Marra, que foguèt un dels primièrs centres urbans de l’oèst de Siria. A Umm-el Marra, los arqueològs descobriguèron tanben de tombas que son de l’Edat del Bronze.

Una de las tombas mai servadas conteniá sièis esqueletas, de joièls d’aur e d’argent, d’artefactes per cosinar, una poncha de lança, e divèrsas aisinas de terralha intactas. Los cercaires tanben i trobèron quatre cilindres d’argela leugièrament cuèches amb çò que semblava d’èsser d’escritura alfabetica dessús.

«Los cilindres èran trencats, mas podèm imaginar que i aviá una còrda que los ligava a un autre objècte per far foncion d’etiqueta, çò diguèt Schwartz. Benlèu indicavan lo contengut d’una aisina, o d’ont venguèt l’aisina, o a qui aparteniá.» Totun, los cercaires tanben confessèron que, sens cap de mejan de traduire l’escritura, podián pas res far mai qu’especular. La sola causa que poguèron far es datar l’escritura après datar l’edat de las tombas e dels artefactes.

«De per abans, la sciéncia pensava que l’alfabet foguèt creat a l’entorn d’Egipte aperaquí en 1900 abans lo Crist, çò apondèt Schwartz. «Mas los artefactes descobèrts son mai ancians e d’una zòna diferenta sus la mapa, çò que suggerís que l’alfabet poiriá aver una istòria originària plan diferenta de çò que se pensava fins ara». La descobèrta de l’escritura foguèt presentada a la reünion annadièra de 2024 de la Societat Americana de Recèrca d’Otramar (ASOR 2024).

La Redaccion

Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.

La descobèrta poiriá èsser considerada coma istorica, d’efièch, pr’amor que fasiá fòrça decennis que cap cercaire aviá pas deschifrat una escritura tant anciana. François Desset es un arqueològ francés del Laboratòri Archéorient de Lion qu’anoncièt sa descobèrta lo mes passat. Aquela lenga del linear, l’elamita, foguèt escricha en Iran fa mai de 4400 ans pels elamitas, un pòble que demorava en aquela region a l’epòca.

D’efièch, lo mond arqueologic entièr assajava dempuèi mai de comprene lo sens d’aquela escritura utilizada en l’ancian reialme d’Elam dempuèi aperaquí l’an 3300 e fins a aperaquí l’an 1900 abans lo Crist. La comunautat arqueologica, doncas, a enviat de messatges de felicitacions a Desset a Teheran, la vila ont Desset trabalha a l’ora d’ara.

Una escritura pas nòva

“Es una escritura que foguèt descobèrta en 1901 dins la vila de Susa, e fasiá gaireben 120 ans que se trabalhava per la deschifrar, çò diguèt Desset. Per ansin, avèm pogut deschifrar l’escritura elamita lineara, un sistèma parallèl a l’escritura coneguda coma protocuneïforma e escrich a la meteissa epòca dins l’airal iraquian. Tanben avèm descobèrt que i aguèt pas de maire d’aquelas doas escrituras contemporanèas: son doas escrituras sòrres que foguèron escrichas a la meteissa epòca en de regions diferentas”.

D’autre caire, la forma pus modèrna d’aquel tipe d’escritura, çò es l’elamita linear, es un tipe d’escritura fonetica qu’evolucionèt long del temps. S’al començament i aguèt unes 300 signes fonetics per l’escriure, la dicha escritura protoelamita, a la fin del periòde que foguèt escricha ne demoravan sonque aperaquí 80 signes.

La Redaccion

Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion