Era chifra ei era resulta d’un nau metòde usat entà mesurar es populacions ancianes. Atau podec èster descorbit que ara hè entre 930.000 e 813.000 annades es ancessors de nòsta espècia siguèren a man d’escandilhar-se. Er estudi siguec desvolopat per ua còla internacionau de cercaires (China, Estats Units e Itàlia).

Es continents estudiadi sigueren Africa, Euròpa e Asia. Eth nau metòde qu’ei nomentat FitCoal e damb aguest es cercaires podèren determinar ben es problèmes demografics d’aquera epòca gràcies a diuèrses seqüéncies genomiques umanes d’enquia 3.154 individús.

Atau, siguec confirmat qu’enes registres fossils africans, europèus e asiatics i auec en aquera epòca un trincament demografic. E eth periòde ei eth madeish en quau non i a mès espròves fossiles, çò didec Giorgio Manzi, antropològ dera Universitat Sapienza de Roma.

Era sciéncia actuau hè fòrça qüestions naues ; on èren es lòcs on viuien aguesti individús, com lutèren contra es catastròfes climatiques e se era seleccion naturau ajudèc era evolucion deth cervèth uman, çò apondec Yi-Hsuan Pan, dera Universitat Normau de China Orientau.

Ua luta de  lèu 100.000 ans

 Atau, e segontes aguest estudi, es cercaires creden que i auec ua luta entara superviuéncia que demorèc lèu 100.000 annades. Mès encara cau trapar mès responses entà conéisher çò que passèc. E com ua populacion tan petita podec subervíuer hè 813.000 annades.

Totun, que tanben creden qu’eth contraròtle deth huèc aurie ajudat e plan es diferentes espècies ancessores de nòsta espècia a subervíuer milhor e açò aurie provocat un espandiment dera populacion d’aqueres espècies hè 813.000 annades.

«Ei un descorbiment iniciau. Es tòques son poder auer ua imatge mès sancèra dera evolucion umana durant eth periòde de transicion deth Pleistocèu prumèr enquiath Pleistocèu mejan.  Açò darà lutz sus es populacions umanes mès ancianes·, çò didec LI Haipeng, genetista e biològ dera Acadèmia Chinesa de Sciéncias. Er estudi siguec publicat ena revista online Science.

Era Redaccion

Atau, siguec Eske Willerskey, un scientific dera Universitat de Copenaga, qui podec analizar eth genòma d’es rèstes d’un enfant de quate annades d’edat trapat pròp de Mal’ta (Siberia) pendent era decada des annades 1920. Era sua edat siguec estimada en d’aperaquí 24,000 annades e eth son ADN qu’ère fòrça pròp deth des nadius americans d’aué. Açò solament podie voler díder ua causa: es sòns descendents auien emigrat enquia America en aquera epòca a dilhèu un òc dempús.

Un ADN semblant ar europèu

Çò de mès susprenent entàs cercaires siguec descurbir qu’aqueth ère fòrça pròp der ADN europèu e tanben der des abitants actuaus deth sud e Asia centrau. Un ADN, aguest, que ja se pensaue qu’ère fòrça pròp der ADN des nadius americani. Dilhèu pr’açò ara es arqueològs cren ara qu’er ADN des nadius americani serie ua barreja der ADN des abitants de Mal’ta e eth des abitants d’Asia der èst, que trapèren quan marchauen entà America.

 “Era genetica confirmèc quina siguec era nòsta casa ancestrau, çò diguec Mike Waters, cercaire dera Universitat Texas A&M e que tanben trabalhèc en aguest estudi genetic. Totun, çò que non ditz er ADN ei quin siguec eth camin qu’utilizèren aqueri ancessors nòsti”.

A mès, pròp der Estret de Bering sigueren trapades tanben es rèstes d’un enfant de solament dues annades d’edat, tanben coneishut coma eth gojat d’Anzick. Era descubèrta se passèc en Montanha hè mès de 45 annades mès qu’era sua edat non podec èster trapada enquiara: 12.500 annades. Eth madeish laboratòri danés estudièc eth sòn genòma e trapèc qu’ei un ancessor dirècte de totes es populacions actaus de nadius americani situades entre Mexic e Chile.

Anzick qu’ei tanben familha des populacions nadiues americanes que demoren aué en Canadà e er Artic, mès non tant. Maugrat aguesta trobalha i a diuèrsi scientifics americani que diden que non i  a pro ADN d’Anzick entà determinar era sua relacion damb autes tribus. Totun, Waters confirmèc qu’era “majoritat des nadius americani que i  a aué en Estats Units son descendents dirèctes deth gojat d’Anzick”.

Dilhèu pr’açò ara aqueri scientifics defenen que cau hèr un estudi genetic mès prigond entà arribar ara descubèrta exacta dera direccion qu’aquera migracion que se debanèc hè milèrs d’annades. Segontes es cercaires encara demoren annades enquiath moment que se poirà confirmar quin siguec eth camin utilizat per aquera gent qu’arribauen entà poblar America.

Era Redaccion

Aguest article ei publicat gràcies a un acòrdi de cooperacion damb www.aranes.club, era pagina web entà apréner aranés de forma gratuita

Aquela espècia aguèt lo nom de Driopithecus laietanus e foguèt trapada a Can Llobateres (Sabadelh). L’especimèn clade foguèt nomentat Jordi, que foguèt mai ancessor d’orangotans que non pas de nosautres. Pr’açò los cercaires confirmèron que Pieralopithecus e Anoiapithecus podián èsser classats coma ancessors nòstres mas Jordi o podiá pas pr’amor que foguèt un cosin pròche nòstre e pro.

Totas aquestes epòcas pasmens, dessapareguèron fa entre 12 e 9 milions d’ans pr’amor qu’aguèron pas temps per evolucionar. A l’epòca se passèt una cambiament environamental extrèm amb de nòvas sasons mai cèrtas –e doncas mens frucha-.

Encara fa solament 8 milions d’ans i aguèt tornarmai un autre cambiament climatic. Los paisatges qu’avián d’arbres e arboçes venguèron prats amb d’èrba. A Euròpa arribèron grands ervibòrs e la fauna cambièt plan. A Africa naissèron d’espècias coma l’elefant, l’ipopotam, lo rinocèros, la girafa o la gasela. E los primats, mai que mai cercopitecides, comencèron a manjar vegetals mai durs.

Un forat negre

Entre aquela epòca e fins als 6 milions d’ans la paleontologia actuala encara es perduda pr’amor qu’encara se sap pas qu’es çò que se passèt. Sonque que fa entre 6 e 6 milions d’ans ja i aviá a Africa los primièrs ominids.

Fa d’aperaquí 6 milions d’ans visquèt en çò qu’uèi es Chad Sahelantropus txadensis, un dels primièrs ominids que i aguèt jamai a la planeta. Mantuns cercaires confirmèron qu’èra bipède. E qu’aviá tanben d’autres traches (dents e cran) singulars. De lq quita epòca es Orrorin tugenensis, trapat a Kenya.

Sahelantropus e Orrorin son pas ancessors d’ominids coma las autras espècias que n’avèm parlat en aquesta sèria mas directament ominids (e la majoritat son ancessoras directas de l’èsser uman). E aquò es pas encara clar pr’amor qu’encara uèi divèrses cercaires discutison lo fach qu’aquestas doas espècias foguèsson ominidas.

Çò qu’es segur es la confirmacion dels australopitecides coma los primièrs ominids – mas aquò se passèt fa sonque 4 milions d’ans-. E seràn aquestes qu’evolucionaràn al long de mai de 2 milions d’annadas per donar pas al genre Homo. Mas aquesta ja es tota una autra istòria.

La sèria volguèt donar sosten a la teoria scientifica recenta que confirma qu’Africa foguèt clau pel desvolopament evolutiu dels ominids, ancessors del genere Homo. Mas lors ancessors demorèron pas a Africa mas a la Meidterranèa. Foguèron mantunas espècias de primats que i demorèron entre ara fa 20 e 9 milions d’ans e qu’aguèron pas temps per evolucionar pro davant lo cambiament climatic mundial. O òc ? Lo forat negre evolutiu que i a ara entre los 9 e los 6 milions d’ans, serà un jorn mai clar e poiriá èsser que la Mediterranèa foguèsse considerada lo vertadièr breç de l’umanitat e pas Africa.

La Redaccion

Aguesta naua espècia ancessora des chimpanzés actuaus siguec descobèrta per scientifics der Institut de Biologia Evolutiua (IBE) de Barcelona e demòstre que mès deth 3% der ADN actuau des chimpanzés a aguest linhatge ja escantilhat. Era resulta arribèc dempús de hèr ua analisi deth genòma de 69 chimpanzés e bonobos modèrni.

A mès, descorbir aguesta naua espècia ajudèc a compréner es mecanismes d’adaptacion qu’encara an es bonobos actuaus e entre aguesti un sistèma immunitàri o adaptacion a diuèrses hònts de menjar. Era naua espècia de chimpanzé ancessora dera actuau demorèc en es bòsqui d’Africa Centrau hè milèrs d’annades e se crotzèren damb es bonobos.

Er estudi enta descorbir era naua espècia de primat siguec hèt per biològs der IBE amassa damb scientifics deth Centre de Recèrca Nacionau Espanhòu (CSIC) e tanben cercaires dera Universitat Pompeu Fabra. Es caps d’aguest estudi siguèren Tomàs Marquès-Bonet e Martin Kuhlwilm.

Segontes aguest nau descorbiment es dues espècies que hèn eth gèn des chimpanzés, es chimpanzés mès tanben es bonobos, s’aurien crotzat entre eres coma es neandertalians damb es umans actuaus. Aguesta espècia ancessora d’aguesti dus tipes de chimpanzé actuaus aurie demorat en Africa Centrau hè d’aperaquí 400.000 annades.

Tres espècies pròp der arriu Congo

Eth nau estudi confirme qu’aqueres tres espècies demorèren amassa ena madeisha region pendent milions d’annades, pròp der arriu Congo. Serie justament aguest arriu qu’aurie isolat era tresena espècia pendent longui periòdes de temps. Totun, pendent epòques de secada aurie podut crotzar er arriu e se crotzar damb es autes dues espècies actuaus; es chimpanzés e es bonobos. “Era formacion der arriu Congo desseparèc es diuèrses populacions de primats hè 3,5 milions d’annades e solament quan i auie secada podien se relacionar, çò diguec Kuhlwilm. Pr’amor d’açò i aueren tres espècies ancianes de populacions de chimpanzés en aqueth airau.

Segontes aqueri scientifics, aquera espècia hantauma, ancessora des dues autes espècies actuaus, aurien demorat en airau hè entre 3 o 4 milions d’annades e siguec alavetz quan se desseparèc des autes dues espècies geneticaments pr’amor dera geografia. Dempús venguec era sua extincion.

Eth metòde scientific utilizat pes cercaires entà trapar aquera tresaua espècia siguec eth des estadistiques, fòrça utilizat aué pes biològs e paleoantropològs. E maugrat que non trapèren rèstes d’aquera espècia en es chimpanzés actuaus, òc que les trapèren en diuèrses populacions de bonobos modèrns que viuen en diferentes regions africanes aué.

Eth descorbiment d’aquera tresaua espècia ancessora des bonobos actuaus ei fòrça pòc abituau pr’amor qu’es primats demoren ena sèuva tropicau e aguesta region ei un lòc on es esqueletes se descomposen lèu lèu. Trapar chimpanzés fossils ei fòrça malaisit e pr’açò trapar aguesta espècia ei un hèt susprenent.

“Quan aguesta espècia anciana de chimpanzés se crotzèc damb es bonobos actuaus, hè 400.000 annades, çò confirmèc Kuhlwilm, aguesti aueren mès avantages evolutius, com un nau sistèma immunitari. Se passèc çò de madeish quan era nòsta espècia se crotzèc damb es neandertalians. Aguest crotzament aurie ajudat es bonobos a s’adaptar melhor as hònts de menjar”. E aquera espècia tanben ei familha nòsta pr’amor que chimpanzés , bonobos e umans son totes animaus dera madeisha familha.

Era Redaccion

Aguest article ei publicat gràcies a un acòrdi de cooperacion damb www.aranes.club, era pagina web entà apréner aranés de forma gratuita

La figurina es facha de marbre e mesura unes 17 centimètres de longor. Es estada trobada sepelida jos las rèstas d’una cabana de la vila de Çatalhöyük –que, a son epòca, arribèt d’aver mai de 5000 abitants–. Son estat de conservacion fa d’ela una pèça unica dins la preïstòria mediterranèa.

La descobèrta es estada confirmada per l’arqueològ Ian Hodder, cap de las excavacions de Çatalhöyük dempuèi 1990. El meteis prepausa ara qu’aqueste tipe de figurinas son mai de representacions d’ancessors en luòga de divessas de la maire tèrra, com s’èra pensat fins a uèi lo jorn.

De mai, l’arqueològ d’Stanford Lynn Meskell suggerís que fòrça d’aquestas estatuetas son estadas trobadas dins las bordilhas après èsser utilizadas. D’autre caire, d’animals coma de buòus e de leopards son estats sovent trobats penjats als murs dels ostals de Çatalhöyük. Aquò fa d’eles de melhors candidats a èsser de dieus de l’epòca que non pas aquesta mena de figurina.

De representacions d’ancessors

La cabana ont foguèt trobada aquesta figurina èra estada sepelida tornarmai après que l’ostal foguèt rebastit fins a tres còps, una costuma de l’epòca de Çatalhöyük –benlèu per manca d’espaci–. Èra sepelida coma o èran los còrses, d’en primièr, e los cranis, puèi, dels ancessors mòrts de cada familha. Las caracteristicas de la figurina trobada fan pensar, segon Meskell, “qu’es mai la representacion d’una anciana ancessora que non pas la d’una divessa”.

D’autre caire, los arqueològs afirman que las representacions de dieus e divessas son pas de costuma sepelidas. Lor bon estat e la precision de las linhas dins los uèlhs, la boca, lo còl e lo cap, fan pensar que l’artista èra fòrça bon e que la figurina a de caracteristicas umanas singularas.

Totun, los arqueològs pòdon pas encara dire, solide, çò que voliá dire aquesta estatueta pels abitants de Çatalhöyük. Pòdon dire qu’èra la representacion d’una ancessora anciana mòrta, fòrça aimada e non pas una representacion divina. Un còp de mai, la preïstòria aurà d’èsser rescricha. L’òme del Neolitic pregava pas ja la meteissa tèrra. E abans ?

La Redaccion

Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet , lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.