Home DIVÈRSES FAUNA OCCITANA (4) : LO CÈRVI
FAUNA OCCITANA (4) : LO CÈRVI

FAUNA OCCITANA (4) : LO CÈRVI

0

Lo cèrvi comun (Cervus elaphus) es l’espècia de cervid mai largament distribuida per tot l’emisfèri nòrd e atanben lo romiaire salvatge mai grand que demòra als bòsques d’Occitània. La sieuna populacion totala es venguda fòrça demesida dempuèi l’epòca de la Revolucion francesa, e mai de la mitat dels grops de populacion que i a uèi lo jorn son estats reintroduches dempuèi las annadas 1950. Maugrat aquò, lo sieu nombre total contunha de créisser fins arribar a una populacion totala a l’estat francés de mai de 150.000 especimèns.

Lo cèrvi comun es un mamifèr que pòt arribar de viure fins a 25 annadas mas çò de mai normal es una vida d’entre 15 e 16 ans.

Lo cèrvi comun es doncas una bèstia subrebèla, e benlèu un dels mamifèrs mai nòbles que i a dins las aforèsts occitanas. Es un animal originari del nòrd d’Índia qu’a sabut subreviure fins a tres glaciacions naturalas e, a mai, los grands predators preïstorics e los caçaires umans del paleolitic e neolitic. Totun, uèi patís tanplan grandas menadas coma la division dels bòsques e l’abitat ecologic e pr’aquò una mai granda consanguinitat pr’amor d’una genética afeblida.

Un dels autres problèmas que patí coma espècia es la caça umana, pr’amor que cada an, a totes los territòris ont demoran de cèrvis, son tuats de milièrs d’aqueles animals. En l’an 2008 foguèron caçats prèp de 45.000 cèrvis en tot l’estat francés e las estadisticas de l’an 2017 confirman mai de 60.000 especimèns mòrts, çò es una creissença del nombre d’animals caçats.

Aquesta seriá ja una discussion polemica amb la majoritat de personas (l’opinion publica) que cre ,de mai en mai, que cal enebir la caça e los grops de caçaires que defendon aquela activitat pr’amor qu’afirman que la populacion de cèrvis creisseriá tròp sens aquela intervencion umana – çò que tanben se pòt arribar de discutir pr’amor que los predators naturals tuan los especimèns mai flacs e los umans los mai fòrts -.

Un dels mamifèrs mai grands

Es un mamifèr que pòt arribar de pèrdre entre 10% e 15% de pes après un ivèrn plan fred.

Lo cèrvi comun es, maugrat tot, una de las espècias de mamifèrs mai grandas que demoran als bòsques occitans. I a de populacions importantas dins las montanhas dels Pirenèus e dels Alps mas tanplan al Massís Central e un pauc pertot los departaments occitans mens a la còsta provençala. Es un erbivòr que pòt arribar de far a Occitània fins a 2,6 mètres de longor, 1,80 mètres de nautor (sens las banas) e pesar fins a 250 quilograms los mascles. Las femelhas de cèrvi son mai pichonas e pòdon arribar 1,20 mètres de longor, 1,50 m de nautor e fins 100 quilograms de pes ( las mejana es totun de 80 kg).

Maugrat aquelas chifras es un mamifèr que pòt arribar de pèrdre entre 10% e 15% de pes après un ivèrn plan fred e, a mai, lo mascle tanben pòt arribar de pèrdre fins 20% de son pes pendent lo periòde de reproduccion (pr’amor que laissa de manjar pendent de jorns).

Maugrat que las populacion de cèrvis mai importantas dins l’Estat francés son al nòrd, en de luòcs coma lo Bas-Ren, la Nauta-Marna, la Loira e l’Oise (los grops que i a en territòri occitan atanben son pro importants pr’amor de las resultas annadieras de las societats de caçaires e uèi lo jorn los especimèns agachats ja son de desenats de milièrs d’animals (la populacion segon d’estadisticas de l’estat francés seriá de 40.000 especimèns en 1983 e mai de 150.000 en 2010).

Una de las anecdòtas qu’a aquesta espècia es çò que l’a facha desparièra de l’anciana espècia de cervid nomentat Megaloceros. Atal, aquesta espècia s’escantilhèt pr’amor de la caça umana. Totun, lors banas gigantas arrestavan l’animal de fugir dins lo bòsc. E arribèt l’extincion. Lo cèrvi comun poguèt subreviure pr’amor que lors banas èran fòrça mai pichonas. Atal, e maugrat qu’a l’origina èra una espècia qu’aimava viure plan en de pradas e camps dubèrts, solament poguèt fugir de la caça de l’òme en tot se refugiar dins çò de mai prigond de las forèsts. E es aquò çò qu’a salvat l’espècia e que fa del cèrvi un mamifèr que demòra melhor en de bòsques e non en de pradas.

Una espècia pas en dangièr d’extincion

P’amor de la creissença de la populacion de cèrvis en Euròpa tota e tanben en Occitània, aqueste mamifèr es estat considerat un dels primièrs animals terrèstres europèus pas mai menaçat d’extincion. E segon lo país d’Euròpa (pas a Occitània), de manièra annadièra, las populacions creisson fins arribar crear de vertadièrs recòrds d’especimèns. L’espandiment de las malautiás que l’espècia pòt balhar a l’elevatge domestic seriá una responsa politica oficiala a aquela creissença e doncas la caça tan nauta que i a d’aqueste animal cada an.

mai de la mitat dels grops de populacion que i a uèi lo jorn son estats reintroduches dempuèi las annadas 1950.

Lo cèrvi comun es un mamifèr que pòt arribar de viure fins a 25 annadas mas çò de mai normal es una vida d’entre 15 e 16 ans. Pendent la naissença lo cervion pesarà entre 6 e 9 kg e solament sièis meses après ja pesarà 60 Kg. Aquò fa del cèrvi un mamifèr de creissença leù. Totun las banas dels mascles sortiràn pas pendent lo primièr an.

La sieuna preséncia en montanha pòt arribar fins los 3000 mètres de nautor e las menaças mai grandas son la fauta d’aliment (cada jorn pòt arribar manjar fins a 30 kg de vegetacion), las autorotas, l’isolament genetic e las malautiás ( entre aquelas la brucellosi bovina, la fèbre aftosa, la coriza e la tuberculosi). E maugrat aquò cada an i a en Occitània e dins Euròpa tota mai e mai especimèns de cèrvi. Una notícia urosa e estranha al mond animal uèi lo jorn.

Lo rei de la forèst

Los cèrvis son d’animals gregaris que forman dos grops coma espècia. D’un costat i a las cèrvias e los cervions. D’un autre costat los mascles de tres ans d’edat e mai. Totes dos grops demoran desseparats la majoritat de l’an e son comportament atanben es desparièr.

Los tropèls de cèrvias son fachas de divèrsas familhas amb una femelha adulta e dos o tres cervions. I a una jerarquia plan estricta entre aquelas: atal, e maugrat viure dins un territòri comun, an pas de contactes permanents la majoritat del temps.

De còps, amb bon temps, lo tropèl se dessepara e las cèrvias e lors cervions marchan a lors luòcs preferits. D’autres còps s’amassan totas las cèrvias del territòri e alara pòt èsser vista quina es la cap: serà una femelha adulta amb un cervion que susvelharà totjorn de manièra inquieta e que balharà l’alerta quora i aurà un perilh. Las autras manjaràn normalament sens s‘inquietar.

Quand arribarà lo dangièr la cap del tropèl donarà de crits fachs lèu qu’avisaràn totas las autras femelhas. Fugiràn amb d’òrdre, l’una après l’autra amb la femelha cap al davant de totas. La segonda cap (segon la jerarquia) serà la darrièra. Los mascles avisan pas los autres cèrvis de son grop e cadun aurà de fugir cossí pòt. Demoraràn dins un territòri pendent l’estiu, mai naut e fresc. Un autre en ivèrn, mai bas e caud. Las frontièras son dubèrtas e maugrat que lo cèrvi marcharà pas i pòdon dintrar d’autres cèrvis.

Lo crit del cèrvi

Pendent la fin de l’estiu e quand arriba la tardor començarà l’epòca de la reproduccion. Los mascles laissaràn lors territòris per arribar a l’airal de las cèrvias. Cadun conquistarà un tròç de terren e assajarà d’aver lo mai grand nombre de femelhas que pòsca.

L’esfòrç del cèrvi per i far demorar las femelhas, las atacas dels vesins e la fauta de manjar lo faràn tròp flac per i demorar mai temps.

Los primièrs cèrvis qu’auràn la necessitat de copular seràn los mai vielhs. Lo periòde que cercarà de femelhas demorarà un mes mas solament poirà aver de femelhas dins son troç de terren pendent una setmana e pro. L’esfòrç per i far demorar las femelhas, las atacas dels vesins e la fauta de manjar lo faràn tròp flac per i demorar mai temps. Un jorn un autre cèrvi mai fòrt l’atacarà e fugirà.

Tornarà pendent de jorns a un airal mai naut e ailà demorarà sens s’inquietar del temps que manjarà mai e mai d’èrba fresca. Aital recuperarà la fòrça. Pauc aprés tornarà a la val per ganhar un autre còp aquel tròç de terren perdut e conquistar un grop de femelhas tornarmai.

Los mascles solamente tornaràn als territòris mai nauts après la fin de l’epòca de la reproduccion. Los grops de mascles i demoraràn fins la seguenta tardor.

En çò que tòca la bana del cèrvi es estada pendent de sègles un mistèri: fins lo sègle XIX se pensava qu’èra de fusta e fins uèi lo jorn encara se compren plan perqué tòmba un còp l’an del cap del cèrvi. Un jorn i aurà un pichon truc entre la bana e un arbre e la bana tombarà entièra. La foncion fisiologica d’aquò encara es pas uèi plan comprés. Per la regenerar lo cèrvi mascle aurà de manjar plan e solament o poirà far après tornar aver plan nauts los nivèls de fosfòr, calci e testosterona del còrs ( los mascles operats pòdon pas o far).

Los princes del bòsc

Pendent la prima arriban los cervions. 60% de las femelhas adultas auràn de cervions mas pas totas al còp e qualqu’unas o faràn cada doas annadas. A Occitània çò de normal es cada dos ans, mai al nòrd d‘Euròpa cada 3 ans e en de luòcs coma Escòcia 1 còp cada 4 ans.

Après subreviure unaa epòca malaisida, lo cervion jogarà ja amb d’autres cervions dins lo grop de femelhas e cèrvis joves.

Pas gaire abans de naisser lo cervion la cèrvia laissarà lo grop e cercarà un luòc refugiat e sens predators. Serà lo moment que los cèrvis mai joves mas amb mai d’edat que demoravan amb la maire fins aquel moment marcharàn en tot cercar grops de mascles.

Los primièrs jorns seràn atanben los mai perilhoses. La maire tornarà de còp en còp per l’alachar del temps qu’assaja d’atraire los predators. Entre lo jorn 2 e 5 la mortalitat arriba al 50%. De renards, de lops cervièrs, d’aiglas reialas e de gats salvatges manjan fòrça cervions pendent aquela epòca.

Quora la maire trobarà un predator atacarà en tot donar còps de pauta que pòdon arribar de trincar lo cran d’un renard plan. Puèi, e aprés subreviure aquela epòca tan malaisida, lo cervion jogarà ja amb d’autres cervions dins lo grop de femelhas e cèrvis joves. Cada jorn se secutaràn los unes los autres en tot assajar de far de luchas cossí fan los adultes.

Los enemics dels cèrvis

Los tropèls de cèrvias son fachas de divèrsas familhas amb una femelha adulta e dos o tres cervions.

Maugrat que lo pièger predator e enemic es lo lop, dins la majoritat dels territòris ont i a de cèrvis uèi lo jorn, i a pas mai de lops. Atal, poiràn créisser fins finir la capacitat de l’abitat, auràn de malautiás e moriràn fòrça d’eles sens aquel predator (coma se debanèt a l’estat d’Arizona quora dessapareguèron de lops e de pumas dins la region).

Serà l’òme, uèi lo jorn, lo qu’aurà la responsabilitat d’arrestar lor nombre. Totun, la caça umana, luenh d’aver un sens coma abans ( la subrevivéncia de l’espècia ) es pas bona per lo cèrvi pr’amor de sas caracteristicas.

Lo lop es un animal carnivòr e çò que vòl es pèrdre pauca energia e ganhar fòrça proteïnas. Per o far causís de cèrvis malauts, flacs, vielhs o nafrats: mens esfòrç e mai carn segura. Aital l’espècia serà melhor. L’òme esculhís los especimèns mai bèls, amb las melhors banas. Aquò vòl dire una seleccion negativa, pas naturala. L’espècia serà de mai en mai pichona e mens fòrta. Pr’aquò pesan normalament pas gaire mai de 100 Kg quand pòdon arribar de pesar 250 Kg los mascles. E es malaisit trobar de mascles amb 2,5 m de nautor. De consequéncias de demorar a la planeta dels umans.

Christian Andreu

Christian Andreu*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Christian Andreu Nasquèt a Barcelona en 1972, estudièt jornalisme a l’Universitat Autonòma de Barcelona e son especialitat es la politica internacionala. Parla uech lengas dont l'occitan. A publicat lo libre Art i Lletres a Horta-Guinardó e a collaborat totjorn amb de jornals catalans, bascos e occitans coma La Veu del carrer, El Punt, Egin, A vòste e Jornalet. Es maridat, a dos enfants, Jana e Roger, e demòra a Reus.